IPR Gezgini’nde daha önce yayımlanan Avrupa Birliği Tasarım Reformu konulu yazımda (bağlantı), yaklaşık yirmi yılı aşkın bir süredir yürürlükte olan Avrupa Birliği (AB) tasarım sisteminin dijitalleşen dünyanın ihtiyaçlarına cevap verebilmesi amacıyla kapsamlı biçimde yenilendiğini anlatmıştım.
AB Tasarım Reformu’nun ikinci aşaması, 1 Temmuz 2026 tarihinde yürürlüğe giren yeni uygulama kurallarıyla birlikte tamamlandı ve tasarımların video ve üç boyutlu dosyaların görsel anlatım olarak sunulması uygulamadaki yerini aldı. Avrupa Birliği Fikri Mülkiyet Ofisi (EUIPO) de 28 Temmuz 2026 tarihinde video ve 3D gösterim kullanılarak tescil edilen ilk Avrupa Birliği tasarımlarını kamuoyuyla paylaştı. (1)(2)
Yeni düzenlemeye göre tasarım, yalnızca bir ürünün çizgileri, konturları, renkleri, biçimi veya yüzey özellikleriyle sınırlı değil; ürünün görünümünde ortaya çıkan hareket, geçiş veya diğer animasyon türleri de tasarımın korunması talep edilen özellikleri arasında yer alabiliyor. “Ürün” kavramı da artık yalnızca fiziksel nesneleri değil; grafik kullanıcı arayüzleri, ikonlar, dijital yüzey desenleri ve fiziksel olmayan biçimde ortaya çıkan diğer unsurları da kapsıyor. (3)
Ancak bir tasarımın hukuken koruma kapsamına alınabilmesi için yalnızca tanım içerisinde yer alması yeterli değil. Korunmak istenen özelliklerin başvuruda açık, kesin ve anlaşılır biçimde gösterilmesi gerekiyor.
Bu kapsamda, video ve 3D dosyaların görsel anlatım olarak sunulması imkanı, reformla genişletilen tasarım tanımı ile başvuru uygulaması arasındaki bu önemli bağlantıyı kuruyor.
Tescil Edilen İlk Video Gösterimli AB Tasarımı
EUIPO tarafından yayımlanan ilk video ile sunulan görsel anlatıma sahip AB tasarımı, Almanya merkezli Lessmore GmbH adına 015146694-0001 numarasıyla (EUIPO – eSearch) tescil edildi.
Tasarım 14.04 Lokarno sınıfında, “Animated graphical user interfaces” konusu ile yayımlandı. (Aşağıdaki videoyu oynatarak tasarım başvurusunu görebilirsiniz.)
Tasarım, bir mobil telefon oyununa ait animasyonlu grafik kullanıcı arayüzünü konu alıyor. Video gösterimi sayesinde arayüzün yalnızca belirli anlardaki sabit görüntüleri değil, ekran üzerindeki hareket ve geçişlerin bütünü de görülebiliyor. (1)
Bu örnek, video gösteriminin neden önemli olduğunu oldukça açık biçimde ortaya koyuyor.
Bir mobil uygulamanın veya oyunun kullanıcı arayüzü, çoğu zaman tek bir ekran görüntüsünden ibaret değil. Kullanıcının bir simgeye dokunmasıyla başlayan hareket, ekranlar arasındaki geçiş, bir unsurun büyümesi, küçülmesi veya yer değiştirmesi tasarımın genel izlenimine katkıda bulunabiliyor.
Bu tür bir tasarımı yalnızca birkaç statik görselle anlatmaya çalışmak, bir filmi birbirinden kopuk birkaç kare üzerinden açıklamaya benziyor. Seçilen görüntüler tasarım hakkında fikir verebilse de hareketin sırası, hızı ve görsel bütünlüğü kaybolabiliyor.
Video gösterimi ise hareketin kendisinin tasarımın bir unsuru olduğu durumlarda, başvuru sahibine korumak istediği görünümü daha gerçekçi ve bütüncül biçimde sunma imkanı sağlıyor.
Tescil Edilen İlk 3D Gösterimli AB Tasarımı
EUIPO tarafından yayımlanan ilk üç boyutlu gösterimli Avrupa Birliği tasarımı ise Belçika merkezli Arranged BV adına 015146767-0001 sayıyla (EUIPO – eSearch – Bu bağlantıyı kullanarak aşağıda ekran görüntüsüne yer verilen başvurunun üç boyutlu dinamik görünümüne erişebilirsiniz.) tescil edildi.
Tasarım 14.06 Lokarno sınıfında “Mobile phone holders”, 21.01 Lokarno sınıfında “Dice games (part of -)” ve “Dice (Accessories for -)” olarak yayımlandı. EUIPO veritabanının ekranı üzerinden tasarımın perspektif, ön, arka, sol yan, sağ yan, üst, alt gibi geleneksel görünümlerini seçebildiğiniz gibi, aynı zamanda kamerayı dilediğiniz şekilde hareket ettirerek farklı açılardan incelebiliyor, yakınlaştırıp, uzaklaştırabiliyorsunuz.
Başvurunun konusu, cep telefonu tutucusu içeren bir zar tepsisi olarak anlaşılıyor. Üç boyutlu görsel anlatım sayesinde ürün farklı açılardan incelenebiliyor ve ürünün genel görünümü, sabit görünüm dizilerine kıyasla daha geniş anlamda değerlendirilebiliyor. (1)
Klasik tasarım başvurularında ürünün ön, arka, sağ, sol, üst, alt veya perspektif görünümlerinin ayrı ayrı sunulmasına alışkınız. Ancak karmaşık geometrik yapıya sahip ürünlerde, seçilen görünümler arasında kalan bazı özelliklerin yeterince açık gösterilememesi her zaman mümkün. Dolayısıyla üç boyutlu dosya, inceleyen kişinin ürünü farklı açılardan görüntüleyebilmesine olanak tanıyarak bu sınırlamanın aşılmasına büyük ölçüde yardımcı olacak.
Yine de 3D gösterimin her durumda klasik görünümlerden daha iyi veya daha güvenli bir seçenek olduğu sonucuna hemen varmamak gerekir. Bir tasarımın hangi yöntemle hazırlanıp sunulması, yalnızca teknik kolaylık açısından değil, talep edilen korumanın kapsamı bakımından da stratejik olarak değerlendirilmelidir.
Başvuru Sahipleri Yeni Yöntemleri Denemeye Başladı
EUIPO’nun açıkladığı veriler, yeni gösterim yöntemlerinin uygulamaya girmesinin hemen ardından başvuru sahiplerinin ilgisini çektiğini gösteriyor.
2026 yılının Temmuz ayının ilk yarısında EUIPO’ya:
- video gösterimiyle 37,
- 3D gösterimle 20,
- statik görünümlerle ise 4.329
AB tasarım başvurusu yapıldığı bilgisi verildi.
Böylece yeni dönemde alınan toplam tasarım başvurusu sayısı 4.386 oldu. (1)
Video ve 3D gösterim kullanılan başvuruların toplam içindeki oranı şimdilik sınırlı görünebilir. Ancak yeni bir sistemin yalnızca ilk iki haftasına ilişkin rakamlardan söz ettiğimizi unutmamak gerekiyor.
Özellikle oyun, yazılım, mobil uygulama, otomotiv, tüketici elektroniği, artırılmış gerçeklik ve sanal gerçeklik alanlarındaki tasarımlar bakımından bu yöntemlerin kullanımının zaman içerisinde artacağını düşünüyorum.
Dikkat Edilmesi Gereken Hususlar
İlk yazımda, tasarım reformunun görünürlük ve görsel anlatım konularına verdiği önemi değerlendirirken şu hususun altını çizmiştim: Bir tasarım tescilinin koruma kapsamı, başvuruda gösterilen özellikler üzerinden belirlenir.
Video ve üç boyutlu gösterim imkanlarının getirilmesi bu temel ilkeyi değiştirmiyor. Aksine, görsel anlatım tercihinin önemini daha da artırıyor. Yeni sistem, başvuru sahibine daha fazla teknik seçenek sunuyor; ancak daha fazla seçenek, aynı zamanda daha fazla stratejik karar anlamına geliyor.
Başvuru sahiplerinin bundan sonra yalnızca “Hangi görselleri sunmalıyız?” sorusunu değil, aşağıdaki soruları da değerlendirmeleri gerekecek:
- Tasarımın ayırt edici özelliği sabit görünümünde mi, hareketinde mi bulunuyor?
- Hareketin tamamı mı, yoksa yalnızca belirli aşamaları mı korunmak isteniyor?
- Bir video dosyasında gösterilen her geçiş, koruma kapsamının bir parçası olarak mı değerlendirilecek?
- 3D dosyada görülebilen ancak statik görünümde açıkça gösterilmeyen bir özellik bakımından nasıl bir yorum yapılacak?
- Açıklayıcı nitelikteki unsurlar ile korunması talep edilen unsurlar birbirinden yeterince ayrılabiliyor mu?
- Başvurunun dayanak gösterileceği diğer ülkeler, dinamik veya animasyonlu gösterimleri aynı şekilde kabul edecek mi?
Nitekim EUIPO da bir AB tasarım başvurusunun ilk başvuru olarak kullanılarak başka ülkelerde rüçhan talep edilmesinin planlandığı durumlarda dikkatli olunması gerektiğini belirtiyor. AB dışındaki bazı hukuk sistemleri dinamik veya animasyonlu tasarımları aynı şekilde tanımayabilir ya da bu gösterim biçimlerini rüçhan bakımından kabul etmeyebilir. (4)
Dolayısıyla teknolojik olarak mümkün olan yöntem, hukuken en güvenli başvuru stratejisi olmayabilir.
Reformun İkinci Aşaması Neden Önemli?
AB Tasarım Reformu’nun ilk aşaması, tasarım sisteminin hukuki çerçevesini değiştirmiş; terminolojiyi güncellemiş, ürün ve tasarım tanımlarını genişletmiş, ücret yapısını ve başvuru süreçlerini yeniden düzenlemişti.
1 Temmuz 2026 tarihinde başlayan ikinci aşama ise bu değişikliklerin önemli bir bölümünü uygulamaya taşıdı. Yeni hukuki çerçeve bu tarih itibarıyla tamamen uygulanabilir ve operasyonel hale geldi. Video ve 3D gösterimlerin kabul edilmesi de reformun en görünür uygulama sonuçlarından biri oldu. (2)
Bu nedenle yayımlanan ilk video ve 3D tasarımlar, yalnızca iki yeni tescilden ibaret değil. Bunlar, tasarım hukukunun fiziksel ürün merkezli geleneksel yapısından uzaklaşarak dijital, hareketli ve etkileşimli tasarımlara gerçekten alan açmaya başladığının ilk somut örnekleri.
Yine de yeni sistemin asıl hukuki etkisini, uygulamada ortaya çıkacak uyuşmazlıklar ve EUIPO kararları gösterecek.
Video içerisindeki hareketin hangi ölçüde koruma kapsamına gireceği, 3D gösterimlerde farklı açılardan görülebilen özelliklerin nasıl değerlendirileceği, dinamik gösterimlerin yenilik ve ayırt edici nitelik incelemelerinde nasıl karşılaştırılacağı gibi soruların cevapları zamanla şekillenecek.
Irmak YALÇINER ÖKTEM
Ağustos 2026
Kaynakça
- European Union Intellectual Property Office (EUIPO), “A New Way to Represent EU Designs: EUIPO Publishes First Video and 3D Registrations”, 28 Temmuz 2026.
- European Union Intellectual Property Office (EUIPO), “The Modernised EU Design Legal Framework Is Now Fully Applicable”, 30 Haziran 2026.
- Avrupa Parlamentosu ve Konseyinin 23 Ekim 2024 tarihli ve (AB) 2024/2822 sayılı, 6/2002 sayılı Topluluk Tasarımları Tüzüğü’nü değiştiren Tüzüğü.
- European Union Intellectual Property Office (EUIPO), “Design Representation”, EU Design Reform bilgilendirme ve başvuru rehberi.
- Avrupa Parlamentosu ve Konseyinin 23 Ekim 2024 tarihli ve (AB) 2024/2823 sayılı Tasarımların Hukuki Korunmasına İlişkin Direktifi.