Dünya genelinde 40 ülkeden yaklaşık 600 üretici birliği ve diğer paydaş kurumlarla işbirliği içinde hareken eden Uluslararası Coğrafi İşaretler Ağı Örgütü (Organization for an International Geographical Indications Network) – oriGIn, coğrafi işaretlerle ilgili küresel nabzı yoklamak amacıyla 2022 yılından beri anket çalışması yapmaktadır.
oriGIn tarafından yürütülen ve 2025 yılı ile 2026 yılının erken dönemlerine ait verilerin derlenmesiyle sonuçlandırılan anket, 02-06 Mayıs tarihleri arasında Londra’da gerçekleştirilen Uluslararası Marka Birliği (International Trademark Association) – INTA toplantısında ilgililerle paylaşılmıştır.
2026 yılı anketinin güncel konusu “coğrafi işaret üretici grupları” olup bu grupların yönetimi, faaliyetleri, finansmanı, öncelikleri, karşılaştıkları zorluklar ve üyelerini destekleme şekilleri hakkında genel bir bakış açısına sahip olmak temel amaçtır. Ayrıca henüz üretici grubu olmayan coğrafi işaretler için uygun modeller sunmak da hedefler arasında yer almaktadır.
Anketin metodolojisi; satış performansı, üretim maliyetleri, iş gücü, tanıtım yatırımları ve ekonomik görünüm olmak üzere 5 esas soruya dayanmaktadır.
5 kıtadan 20 ülkeyi ve toplamda 1.057.214 km²’lik alanı kapsayan anket; tarım, şarap, distile alkollü içki ve zanaat ürünlerinden farklı ekonomik büyüklükteki toplam 32 üretici grubuna uygulanmıştır. Café de Colombia, Cognac, Champagne, Comté, Irish Whiskey, Aceto Balsamico di Moderna, Prosecco, Parmigiano Reggiano, Grana Padano, Tequila, Turrón de Alicante, Rooibos, Swiss Watch ve Idaho Potato gibi coğrafi işaretlerin üretici grupları ankete katılmıştır.
Anket uygulanan ülkeler Brezilya, Çin, Kolombiya, Küba, Fransa, Almanya, Macaristan, İrlanda, İtalya, Meksika, Peru, Portekiz, Güney Amerika, İspanya, İsviçre, Birleşik Krallık ve Amerika Birleşik Devletleri’dir.
oriGIn’in anketindeki dikkat çeken bulgular aşağıda özetlenmektedir.
A. Güncel Ekonomik Göstergeler:
- Ciro: 28 coğrafi işaret üretici grubu üzerinden 2024 yılında elde edilen verilere göre 75 milyar € civarında olan ciro; artan üretim maliyetleri, talep daralması ve jeopolitik belirsizlikler nedeniyle 2025 yılında 73,1 milyar €’ya gerilemiş olmasına rağmen, tarihsel olarak güçlü seviyesini korumaya devam etmektedir.
- İhracat: 58,9 milyar € seviyesinde sabit kalan ihracat değerleri, coğrafi işaretli ürünlere yönelik küresel talebin sürekliliğini ortaya koymaktadır.
2025 yılında %80,6’ya ulaşan ihracat yoğunluğu, 2023’ten beri yükseliş eğilimini devam ettirmektedir. Coğrafi işaretli ürün üretimindeki her 10 €’dan 8 €’nun ihraç edilmesi, coğrafi işaretli ürünlerin, maliyet baskılarına ve jeopolitik belirsizliklere rağmen uluslararası düzeyde dirençli bir talebe sahip olduğunu doğrulamaktadır.
- İstihdam: Artan maliyetlere ve talep daralmasına rağmen 2025 yılında 638.982 kişiye ulaşan doğrudan istihdamdaki istikrarlı artış, sektörün dayanıklılığının, sosyo-ekonomik değerinin ve uzun vadeli vizyonunun yansıması olarak değerlendirilmektedir.
- Değişken Satış Performansı: Zorlu koşullara rağmen coğrafi işaretli ürünlerin %42’si 2025 yılında satışlarını artırmayı başarmış, ancak ticaret gerilimleri, gümrük vergileri ve jeopolitik belirsizlikler nedeniyle %39’unda düşüş meydana gelmiştir.
- Üretim Maliyetleri: 2025 yılında coğrafi işaretli ürünlerin üretiminin %77’sinde maliyetler artarken %6’sında düşüş görülmüştür. Enflasyon ve tedarik zinciri aksaklıkları kâr marjlarını baskılamakta ve maliyet yönetimi sektörün en acil sorunlarından biri haline gelmektedir.
- İş Gücü: Artan üretim maliyetlerine rağmen üretici gruplarının %78’i 2025 yılında iş gücünü korumuş, %16’sı ise çalışan sayısını azaltmıştır. Dikkat çekici biçimde sabit kalan istihdam seviyeleri, sektörün yapısal dayanıklılığının bir göstergesi olarak kabul edilmektedir.
- Coğrafi İşaret Odaklı Turizmde Büyüme:18 anket katılımcısından alınan tahmini verilere göre, coğrafi işaret tesislerinin yıllık ziyaretçi sayısı 13.821.200 olup bu sayı, Yunanistan veya Avusturya’nın yıllık toplam turist sayısıyla kıyaslanabilir düzeydedir.
- Ekonomik Sürdürülebilirlik – Tanıtım Yatırımları: Ekonomik baskı altında olmalarına rağmen, marka görünürlüğü ve pazardaki varlık, üretici gruplarının stratejik öncelikleri arasındadır. Üretici gruplarının %94’ünün, 2026 yılında tanıtım bütçelerini koruması veya artırmayı planlaması, sektöre duyulan uzun vadeli güvenin bir göstergesi olarak kayıtlara geçmiştir.
- 2026 yılı için temkinli beklenti: 2024 yılına kıyasla daha kötümser bir tablo öngören üretici grupları %48’lik dilimi oluşturmuştur. İyimser olanlar %10 ve nötr yaklaşıma sahip olanlar ise %42’dir. Temel endişe odakları gümrük vergisi riskleri, jeopolitik istikrarsızlık ve artan üretim maliyetleridir.
B. Üretici Grupları Hakkındaki Göstergeler:
- Coğrafi işaret sisteminin belkemiğini oluşturan üretici gruplarının işleyişi ve finansmanlarının tam anlamıyla belgelenememiş olması, uzun vadeli sürdürülebilirlik değerlendirmesi yapılabilmesini güçleştirmektedir.
- Tabandan yukarıya doğru işleyen kolektif yönetim modeli: Üretici gruplarının %77’sinin üyeleri, stratejik karar alma süreçlerine yüksek – çok yüksek düzeyde katılım sağlamaktadır.
- Yönetim Etkinliği: Üretici gruplarının %71’i, yönetim biçimlerini etkili – çok etkili olarak değerlendirerek güçlü bir kurumsallaşmanın mevcudiyetine işaret etmişlerdir. Özellikle küçük veya yeni kurulmuş üretici gruplarında, iyileştirme alanı bulunduğunu belirtenlerin oranı ise %26’dır.
- Üretici Gruplarının Üreticileri Temsil Durumu: Üretici gruplarının %48’i, üreticilerin %100’ünü temsil etmektedir. Bu durum güçlü bir kurumsal meşruiyete işaret etmekte ve üretici gruplarının sistemin uzun vadeli güven odakları olduklarını göstermektedir.
Genellikle parçalı üretim yapısı bulunan veya yönetişimin zayıf olduğu durumlarda, üretici gruplarında kısmi temsil söz konusudur.
Üretici gruplarının %32’si 1.000’den fazla üreticiyi temsil ederken, büyük çoğunluğu daha küçük ölçekte faaliyet göstermektedir.
- Üretici Gruplarının Bütçeleri ve Finansal Kaynakları: Genel bütçe tablosunda temkinli bir iyimserlik mevcuttur. Üretici gruplarının %55’inin bütçelerinde artış kaydedilmiştir. Bu artışın %42’si makul, %13’ü ise önemli düzeydedir. %26’lık bir kesimde ise bütçe kesintisi olmuştur.
- Üretici Gruplarının Finansal Kaynakları ve Üyelik Ücretleri: Üretici grupların büyük bir kısmı, yeterli ya da büyük ölçüde yeterli finansal kaynaklara sahip olduklarını bildirmiştir. Ancak sektörün hâlihazırda karşı karşıya olduğu zorluklar, tüm grupların finansal kaynak konusunu gündemde tutmalarını gerektirmektedir.
Üyelik ücretleri, üretici gruplarının finansal kaynaklarının %78’ini oluşturmakta ancak üye sayısı sınırlı olanlar için zayıf nokta olarak kabul edilmektedir. Kamu desteği ve bölgesel / uluslararası destekler ikincil kaynaklar olup, kurumsal desteğin önemini yansıtmaktadır. Özel sponsorluklar daha küçük bir role sahiptir. Denetim işlevine sahip gruplarda, denetim ücreti de mali kaynaklar arasında yer almaktadır.
- Kritik Görevler: Üretici gruplarının temel faaliyetlerindeki puanlı öncelik sıralaması; tanıtım ve pazarlama 100, yasal koruma 87, kalite kontrol 75, sürdürülebilirlik 64, araştırma – inovasyon 61, üretici desteği 55, pazara erişim 55 ve diğer 7 puan şeklindedir.
- Stratejik Öncelikler: Üretici gruplarının temel önceliklerindeki ilk sıralara, %68 ile pazardaki varlığı genişletmek ve %65 ile yasal korumayı güçlendirmek yerleşmiş durumdadır. Bu öncelikler, ilgili grupların faaliyet sıralamalarındaki cevaplarıyla da desteklenmektedir. Listenin devamında sürdürülebilirlik hedefleri, finansal sürdürülebilirlik, yönetişimi güçlendirme, koordinasyon, nesil yenilenmesi ve eğitim konuları yer almaktadır.
- Karşılaşılan Zorluklar: Üretici gruplarının karşılaştıkları sorunların başında, %61’lik oranla mevzuat kısıtlamaları ve pazara erişim gelmektedir. Finansal kaynaklar (%47), yasal koruma, nesil yenilenmesi, sınırlı kapasite ve üye katılımının düşük olması ise sırasıyla belirtilen sorunlardır. Sayılan ilk beş zorluğun politika, finansman ve yapısal baskılardan oluşan karmaşık bir süreçle mücadele eden bir sektöre işaret ettiği değerlendirilmektedir.
Gonca Ilıcalı
Kasım 2026
Kaynak
IPR Gezgini yayına başladığı günden bu yana, insan zihninin benzersiz gücünü esas alan özgün ve yaratıcı içerikleri okuyucularıyla paylaşmaktadır, ki çalışma alanımız olan fikri mülkiyet haklarının doğası da bunu gerektirmektedir. Son yıllarda hayatın her alanına giren yapay zeka teknolojilerinin kolaylaştırıcı yönlerini inkar etmiyor ve yazarlarımızın çeviri, görsel oluşturma, kabul edilebilir sınırları geçmeyen karşılaştırma ve değerlendirme gibi yönlerden yazılarında yapay zeka teknolojilerini kullanmalarını anlayışla karşılıyoruz. Bununla birlikte, IPR Gezgini’nde yayımlanan yazılar esasen insan zihninin ürünü, yazarının özgün değerlendirmelerini ve dilini içeren organik metinlerdir ve bu husus yayın politikamızın özünü oluşturmaya devam edecektir. Bu paylaşımdan başlayarak, yazılarımızda yazarın tercihine bağlı olarak yer alacak “BU İÇERİK İNSAN ÜRÜNÜDÜR” ibaresi yukarıda açıkladığımız ilkenin okuyucularımıza yansıtılacak dışavurumudur. Okurlarımızın bilgisine sunarız.