Patentler ve faydalı modeller; diğer sınai mülkiyet haklarından farklı olarak, genelde, bilgi birikiminin ve yaratıcı düşüncenin, uygun teknik altyapıya sahip çalışma ortamlarında, nitelikli bir teknik çalışmayla bir araya getirilmesi sonucu ortaya çıkan fikrî ürünlerdir. Yükseköğretim kurumları ise söz konusu unsurların bir araya getirildiği önemli yapılardan biridir. Yükseköğretim kurumları, belirtilen niteliği gereği pek çok buluşun doğduğu yer olarak karşımıza çıkmaktadır.
Geçtiğimiz yirmi yıllık süreçte; yükseköğretim kurumlarının, Ar-Ge faaliyetleriyle ilgili olarak kamu ve özel sektör iş birliklerini yönetmek, üretilen bilginin ve gerçekleştirilen buluşların fikrî mülkiyet haklarıyla korunmasını sağlamak, bunları uygulamaya aktarmak ve ticarileştirmek üzere sermaye şirketi statüsünde teknoloji transfer ofisleri (TTO) kurulmuş ve yaygınlaşmıştır. TTO’ların yasal bir dayanağa kavuşması, kuruluş ve işleyişlerinin mevzuatla düzenlenmesi ise yaklaşık on yıl önce gerçekleşmiştir. Yükseköğretim kurumlarında gerçekleştirilen buluşlarda[1] hak sahipliği ve gelir paylaşımı sürecinde TTO’ların işlevi ise yazımızın da konusunu oluşturan, 09.08.2026 tarihli ve 33335 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe giren, 30.07.2026 tarihli ve 7592 sayılı Yükseköğretim Kanunu ve Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılması Hakkında Kanun[2] (7592 sayılı Kanun) Çerçeve Madde 9 hükmüyle, 04.11.1981 tarihli ve 2547 sayılı Yükseköğretim Kanunu (2547 sayılı Kanun) Ek Madde 32 hükmüne eklenen 3., 4. ve 5. fıkralarla düzenlenmiştir.
7592 sayılı Kanun ile yapılan düzenleme temelde; yükseköğretim kurumlarında gerçekleştirilen buluşlarda yükseköğretim kurumunun hak sahipliği talebinde bulunması aşamasından sonra, bu hakkın TTO’lara devrini ve devredilen haktan elde edilen gelirin yükseköğretim kurumu, buluş sahibi ve TTO arasında paylaştırılmasını düzenlemektedir.
2547 sayılı Kanun Ek Madde 32/3 hükmü ile yükseköğretim kurumu yönetim kurullarının, TTO sermayesinden karşılanmak üzere buluş üzerindeki hak sahipliğinin TTO’ya devrine karar verebileceği öngörülmektedir. Burada bir sözleşmeden ziyade yükseköğretim kurumunun aldığı tek taraflı karar söz konusudur. Ancak 22.12.2016 tarihli ve 6769 sayılı Sınai Mülkiyet Kanunu (SMK) m.148/4 hükmüne göre; devir sözleşmelerinin geçerliliği, ancak noter tarafından onaylanmış şekilde yapılmış olmalarına bağlıdır. Bu bağlamda yükseköğretim kurumunun alacağı kararın sadece devir yapılmasına ilişkin olacağı, devrin ise yine SMK m.148 hükmünde öngörülen şekilde gerçekleştirileceği değerlendirilmektedir. Belirtmek gerekir ki devir için bir bedel ödenmesi düzenlenmemekte olup, sadece devir masraflarının TTO sermayesinden karşılanacağı öngörülmektedir. Bu bağlamda devirle bir gelir elde edilmediği için devir, tek başına buluşun ticarileştirilmesi niteliği taşımamaktadır.
2547 sayılı Kanun Ek Madde 32/3 hükmüne göre; devirle sadece mülkiyet değil, yükseköğretim kurumunun SMK m.121 hükmünde düzenlenen hak ve yükümlülükleri de TTO’ya geçmektedir. Kanaatimizce anılan hüküm, SMK ile kurulan sistemin belli ölçüde dışında çıkmakta, yükseköğretim kurumları için düzenlenen istisnai nitelikteki hak, yetki ve yükümlülüklerin, SMK ile getirilen sisteme dâhil olmayan bir yapıya aktarılması sonucunu doğurmaktadır. Ne var ki yapılan düzenleme kanun düzeyinde olduğu ve bir normlar ihtilafından ziyade alternatif bir uygulama öngörüldüğü için kanaatimizce SMK’ye aykırılıktan değil, SMK ile kurulan sistemden uygulama yönüyle farklılaşmaktan söz edilebilir.
2547 sayılı Kanun Ek Madde 32/3 hükmüne göre; TTO, kendi adına tescil edilen haklardan elde edilen gelirin üçte birini söz konusu hakları devreden yükseköğretim kurumu döner sermayesine, üçte birinden az olmayacak tutarı ise buluşu yapana ödemekle yükümlü olup kalan tutar ofise ait olacaktır. SMK m.121/8 hükmüne göre; yükseköğretim kurumunda gerçekleştirilen buluştan elde edilen gelirin yükseköğretim kurumu ve buluşu yapan arasındaki paylaşımı, buluşu yapana gelirin en az üçte biri verilecek şekilde belirlenir. Bu bağlamda 2547 sayılı Kanun Ek Madde 32/3 hükmü ile yapılan düzenleme buluş sahibinin haklarını ihlal eder mahiyette değildir.
SMK m.121/8 hükmüne göre; buluştan elde edilen gelirin yükseköğretim kurumu hissesi ilgili yükseköğretim kurumu bütçesine öz gelir olarak kaydedilir ve başta bilimsel araştırmalar olmak üzere yükseköğretim kurumunun ihtiyaçlarının karşılanması için kullanılır. 2547 sayılı Kanun Ek Madde 32/3 hükmüne göre ise haktan elde edilen gelirin üçte biri yükseköğretim kurumu döner sermayesine aktarılır.. Döner sermayeye aktarılan bu tutarlardan Hazine payı hariç herhangi bir kesinti yapılmaz ve bu tutarlar 2547 sayılı Kanun m.58/b hükmünde belirtilen giderler için kullanılır. SMK m.121/8 hükmü ile 2547 sayılı Kanun Ek Madde 32/3 hükmü; yükseköğretim kurumunun gelirden alacağı pay, bu payın aktarılacağı yer ile gelirin kullanılacağı yer bakımından çatışma hâlindedir. Kanaatimizce; 2547 sayılı Kanun Ek Madde 32/3 hükmünün yeni tarihli ve özel bir düzenleme olması nedeniyle SMK m.121/8 hükmüne göre öncelikle uygulanması gerekmekte olup, yükseköğretim kurumlarından gerçekleştirilen buluşlarda hak sahipliğinin TTO’ya devredilmesi hâlinde yükseköğretim kurumunun gelirden alacağı pay ve bu payın kullanımı konusunda 2547 sayılı Kanun Ek Madde 32/3 hükmü uygulama alanı bulacaktır.
2547 sayılı Kanun Ek Madde 32/3 hükmünün son cümlesi bir geçiş hükmü mahiyetinde olup, hükmün, yürürlüğe girdiği tarihten önce hak sahipliği yükseköğretim kurumları bünyesinde gerçekleştirilen buluş ve başvurular hakkında da uygulanacağı düzenlenmiştir.
2547 sayılı Kanun Ek Madde 32/4 hükmüne göre; birden fazla yükseköğretim kurumunun ortak bir TTO kurması durumunda, yerleşkesinde veya ortağı olduğu teknoloji geliştirme bölgesinde ofis kurulan yükseköğretim kurumu, başvuruda muhatap kurum olarak belirtilecektir. TTO faaliyetlerine katkı sağlayacağı değerlendirilen diğer tüzel kişilerin ofise sermaye koymak koşulu ile ortak olabilecektir. Anılan hüküm, işlem kolaylığı olması ve resmî işlemelerde karışıklığın önüne geçilmesi amacıyla getirilmiş olup, SMK’nin birden çok hak sahibinin bulunması durumunda öngördüğü usulle benzer niteliktedir.
2547 sayılı Kanun Ek Madde 32/5 hükmüne göre; TTO; öz sermayesini veya gelirlerini kullanarak üretilen bilgi ve yapılan buluşların ticarileşmesi için yatırım yapabilir veya kamu ve özel sektör şirketleri ile ortaklıklar kurabilir. Anılan hüküm, TTO’nun hak sahibi olacağı buluşun ticarileştirilmesi aşamasında kullanılacak sermaye ve olası iş birliklerine hukuki dayanak oluşturmaktadır.
Osman Umut Karaca
Kasım 2026
[1] Yükseköğretim kurumlarında gerçekleştirilen buluşlara ilişkin ayrıntılı bilgi için bkz., Melis Abacıoğlu Viskuşenko / Osman Umut Karaca; Yükseköğretim Kurumlarında Gerçekleştirilen Buluşların ve Tasarımların Sınai Mülkiyet Kanunu Kapsamında Hukuki Rejimi, Ankara Barosu Fikri Mülkiyet ve Rekabet Hukuku Dergisi, Yıl:22, Cilt:23, Sayı:2021/1, s.1-29.
[2] Kanun metni için bkz., https://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2026/08/20260809-2.htm, (02.11.2026).
IPR Gezgini yayına başladığı günden bu yana, insan zihninin benzersiz gücünü esas alan özgün ve yaratıcı içerikleri okuyucularıyla paylaşmaktadır, ki çalışma alanımız olan fikri mülkiyet haklarının doğası da bunu gerektirmektedir. Son yıllarda hayatın her alanına giren yapay zeka teknolojilerinin kolaylaştırıcı yönlerini inkar etmiyor ve yazarlarımızın çeviri, görsel oluşturma, kabul edilebilir sınırları geçmeyen karşılaştırma ve değerlendirme gibi yönlerden yazılarında yapay zeka teknolojilerini kullanmalarını anlayışla karşılıyoruz. Bununla birlikte, IPR Gezgini’nde yayımlanan yazılar esasen insan zihninin ürünü, yazarının özgün değerlendirmelerini ve dilini içeren organik metinlerdir ve bu husus yayın politikamızın özünü oluşturmaya devam edecektir. Bu paylaşımdan başlayarak, yazılarımızda yazarın tercihine bağlı olarak yer alacak “BU İÇERİK İNSAN ÜRÜNÜDÜR” ibaresi yukarıda açıkladığımız ilkenin okuyucularımıza yansıtılacak dışavurumudur. Okurlarımızın bilgisine sunarız.