ABAD’DA TARİHİ OTURUM; BİRLEŞİK KRALLIK TEK TARAFLI OLARAK AB’DEN AYRILMA NOTASINI İPTAL EDEBİLİR Mİ?

 

Avrupa Birliği Adalet Divanı (ABAD), dün (27 Kasım 2018) tam 4 saat süren bir oturum gerçekleştirdi. M. Campos Sánchez Bordona’nın Hukuk Sözcüsü olarak atandığı C-621/18 numaralı dosya çok ilginç, çünkü daha evvel ABAD’ın hiç görüş açıklamadığı bir konuya dair ve AB’nin geleceği açısından hayati bir meseleyi tartışmaya açıyor. Belirteyim ki dosya “acil işler” içinde görülüp diğer dosyaların önüne alındı.

Biliyorsunuz  29/03/2017 tarihinde Birleşik Krallık ve Kuzey İrlanda (BK), AB’den ayrılma iradesini belirten notayı AB Konseyi’ne vererek Brexit adı verilen süreci resmen başlattı. Bu durumda BK’nın 29/03/2019 tarihinde AB’den ayrılması gerekiyor ve buna sadece sayılı günler kaldı.

BK’nın verdiği nota Avrupa Birliği’nin 2 temel kurucu anlaşmasından biri olan, daha çok Maastricht Anlaşması olarak  bilinen, “Treaty on European Union” yani kısaca TEU’nun 50. maddesine dayanıyordu. İskoçya Mahkemesi’nin acil görüş isteme çağrısı ise diğer kurucu anlaşma olan TFEU’nun acil görülecek işlere ilişkin maddesine dayanıyor.

Ne Oluyor? Şu oluyor;

— 29/03/2016’da BK ayrılma notasını verdi

— 19 Aralık 2017’de Andy Wightman, Ross Greer, Alyn Smith, David Martin, Catherine Stihler, Jolyon Maugham, Joanna Cherry, Tom Brake ve Chris Leslie isimli kişiler Secretary of State for Exiting the European Union, yani AB’den Ayrılma Sürecini Yürüten Devlet Bakanlığı aleyhine İskoçya’da  bir dava açtılar.

Bu dava ile TEU 50. maddesi uyarınca BK’nın verdiği Nota’nın tek taraflı olarak iptalinin mümkün olup olmadığının ve mümkünse bunun şartlarının ABAD’dan sorulmasını talep ettiler.

Tabi davalı taraf buna itiraz etti; böyle bir talep akademik ve farazidir dedi.

ABAD’dan görüş sorulmasına ilişkin talep önce reddedildi,   bu karara karşı iç hukuktaki itiraz aşamaları geçildi ve neticeten şuna karar verildi; TEU 50. Maddesine ilişkin bu soru AB için anayasal bir tartışmadır ve sistemin temeli ile ilgilidir, Mahkeme ABAD’dan görüş sorsun. Dosya hemen ABAD’a intikal ettirildi.

— Bunlar olagelirken bu arada AB-BK görüşmeleri devam etti. 26 /06/2018’de ise BK Ayrılma Anlaşmasını AB’ye sundu. Buna göre Anlaşma 29 Mart 2018’den evvel BK Parlamentosunda oylanacak, onaylanmazsa dahi her halükarda BK 29 Martta AB’den çıkacak. (Enteresan bir madde değil mi?)

Kim bu davacılar? Bunlar Avrupa veya İskoçya Parlamentosunda görev yapan vekiller, yani bizim bildiğimiz anlamıyla bildiğin milletvekilleri.  

19 Ekim 2018 tarihinde ABAD, dosyanın raportörünü ve  Hukuk Sözcüsü Bordona’yı dinledikten sonra, meselenin aciliyetine ikna oldu ve hızlandırılmış yargılama prosedürünün başlatılmasına karar verdi.

Sonuçta dün ABAD büyük salonda toplanıp dört saat boyunca bu dosyayı konuştu ve tarafların argümanlarını dinledi. ABAD’ın resmi sosyal medya hesabından dün öğleden sonra yapılan açıklamada verilecek görüşün en kısa zamanda açıklanacağı belirtildi.

Bu davada İskoç Mahkemesi ABAD’a şunları sordu;

— TEU 50. Maddesine göre bir AB üyesi ülke AB’den çıkmak isterse bunu belirten iradesini içeren bir notayı AB Konseyi’ne verir. Bu notanın verilmesinden 2 yıl sonra üye ülke AB’den çıkar.

Peki AB’den çıkma notası veren üye ülke tek taraflı olarak bu notayı iptal edip AB’de kalmaya devam edebilir mi?

— İptal edebilirse bunun şart ve koşulları nelerdir?

— İptal edebilirse bunun AB’nin mevcut diğer üyeleri üzerindeki etkisi ne olur?    

Bakalım ABAD ne diyecek.

Bu arada şunu da söyleyeyim; yaptığım araştırmada gördüm ki, davalı taraf ABAD’a görüş sorulmasına ilişkin İskoç Mahkemesi kararının temyiz edilmesine izin vermesi için İngiltere Yüksek Mahkemesi’ne başvurmuş. Ancak bu izin talebi reddedilmiş.  İzin talep ettikleri dilekçeyi hükümetin resmi sayfasına 26 Kasım’da yüklemişler, böylece argümanlarının ne olduğunu kamu ile paylaşmışlar. https://www.gov.uk/government/publications/wightman-and-others-v-secretary-of-state-for-exiting-the-european-union-application-for-permission-to-appeal-to-the-supreme-court

Şimdi Brexit taraftarları, Ayrılma Anlaşması üzerinde çalışanlar, İngiltere Hükümeti filan kendi kendilerine şöyle diyorlar mıdır acaba; ya bu İskoçlar Büyük Britanya’nın kararına karşı mı çıkıyor/hala bunu mu sorguluyor, referandum yaptık yani halka sorduk ve onlar da AB’den ayrılalım dedi, konu kapandı gitti.

Böyle düşünenler vardır kesin, ama bence meseleye bir de şöyle bakalım; İskoç yargı sisteminin görüş sorulmasını kabul etmesi son derece demokratik bir yaklaşım olarak nitelendirilebilir, çünkü Brexit’e taraftar olanlar kadar olmayanlar da var ve karşı olanların ABAD’ın ne diyeceğini duyma hakları var. Ayrıca ABAD görüşü sistemin kendi içindeki bu boşluğu nasıl doldurması gerektiğine mihmandarlık edecek ki, durum bu yüzden de önemli bence.

Size bir şey söyleyeyim mi, tarihin çok enteresan bir virajını dönüyoruz dünya olarak. Bu olanlar ileride bir film yapılmayı hak ediyor bence.  

 

Özlem FÜTMAN

ofutman@gmail.com

Kasım 2018

 

 

3 thoughts on “ABAD’DA TARİHİ OTURUM; BİRLEŞİK KRALLIK TEK TARAFLI OLARAK AB’DEN AYRILMA NOTASINI İPTAL EDEBİLİR Mİ?

  1. Maastricht Antlaşması olarak bilinen Antlaşma 1993 yılında yürürlüğe girmiştir. Mevcut kurucu antlaşmalarda tadil yani değişiklik yapan bir Antlaşmadır. Ve AB Antlaşması olarak bilinir. AB’den çekilmeyi düzenleyen ve Birleşik Krallığın yapılan Referandum sonucu yararlandığı bu madde 1 Aralık 2009 tarihinde yürürlüğe giren Lizbon Antlaşması ile AB Birincil mevzuatına dahil edilmiştir. Bu maddede çekilme iradesinin ne şekilde uygulanacağı düzenlenmiştir. Burada notanın iptali diye bir durum söz konusu değildir. AB hukuku kurallarının uygulanma ve yorumlanma yetkisi ABİHA md 19 uyarınca Avrupa Birliği Adalet Divanı’na verilmiştir. bkz. “üye devlet mahkemelerinin talebi üzerine, Birlik hukukunun yorumlanması veya Birlik kurumları tarafından kabul edilen tasarrufların geçerliliği hakkında ön karar verir” Burada üye devletlerden birisinde açılan bir davada bir AB hukuku normunun yorumlanması meselesi ortaya çıktığı için ulusal mahkeme davayı bekletici sorun yaparak, ön karar davası yoluyla ABAD’a ilgili soruları yöneltti. Divan kararında 50. maddenin nasıl yorumlanması gerektiğini açıklar. Yoksa somut bir uyuşmazlığı çözmez. İptal kararı veremez.

    Madde 50
    1. Her üye devlet, kendi anayasal kurallarına uygun olarak Birlik’ten çekilmeye
    karar verebilir.
    2. Çekilme kararı alan üye devlet, niyetini Avrupa Birliği Zirvesi’ne bildirir. Birlik,
    söz konusu devletle, Avrupa Birliği Zirvesi tarafından belirlenen yönlendirici ilkeler
    ışığında, bu devletin Birlik ile gelecekteki ilişkisinin çerçevesini dikkate alarak,
    çekilmeye ilişkin kuralları belirleyen bir anlaşmayı müzakere eder ve akdeder. Bu
    anlaşma, Avrupa Birliği’nin İşleyişi Hakkında Antlaşma’nın 218. maddesinin 3.
    paragrafına uygun olarak müzakere edilir. Anlaşma, Birlik adına, Avrupa
    Parlamentosu’nun muvafakatini aldıktan sonra, nitelikli çoğunlukla hareket eden
    Konsey tarafından akdedilir.
    3. Antlaşmalar’ın ilgili üye devlete uygulanması, çekilme anlaşmasının yürürlüğe
    girdiği tarihte, bunun gerçekleşmemesi halinde, Avrupa Birliği Zirvesi oybirliğiyle ve
    ilgili üye devletle mutabık kalarak süreyi uzatmadığı takdirde, 2. paragrafta belirtilen
    bildirimden iki yıl sonra sona erer.
    4. 2 ve 3. paragrafların amaçları doğrultusunda, çekilen üye devletin Avrupa Birliği
    Zirvesi’ndeki veya Konsey’deki temsilcisi, Avrupa Birliği Zirvesi veya Konsey’de
    kendisini ilgilendiren görüşmelere ve kararlara katılamaz.
    Nitelikli çoğunluk, Avrupa Birliği’nin İşleyişi Hakkında Antlaşma’nın 238. maddesinin
    3. paragrafının (b) bendine göre belirlenir.
    5. Birlik’ten çekilen bir devlet Birliğe yeniden katılmak isterse, talebi 49. maddede
    belirtilen usule tabi olur.

    • Tolga Bey Merhabalar.

      Öncelikle, yorum ve katkılarınız ve yazıyı okumakla gösterdiğiniz alaka için çok teşekkür ederim. Lizbon Anlaşması konusunu biliyorum, ancak bu yazıyı yazarken meseleyi olabildiğince sade biçimde ortaya koymaya çalıştım.

      Yazımda ABAD’ın uyuşmazlığı çözeceği/iptal kararı vereceği-vermeyeceği yönünde bir ifade olduğunu anımsamıyorum. ABAD sadece AB Hukuku ile ilgili bir maddenin nasıl yorumlanacağını işaret edecek. O sebeple zaten bu hususta sizinle mutabık olduğumuzu görüyorum, nitekim sitemizin düzenli takipçilerinin de ABAD konusunda zihinlerinde bir resim oluşmuş olduğuna inanıyorum.

      ABAD sizin ifade buyurduğunuz gibi “zaten çekilme iradesinin ne şekilde uygulanacağı bellidir” derse elbette ki bu gelişmeyi de takipçilerimizle paylaşacağız.

      iyi çalışmalar dilerim
      Özlem

  2. Özlem Hanım blogda yazdığınız yazılarınızı düzenli olarak ilgiyle takip ediyorum. AB Hukuku dersi verdiğim için yazıyı okuyunca katkı vermek amacıyla yorum yazdım.

    Saygılarımla,
    Tolga

Bir Cevap Yazın