Bir buluşun patentlenebilmesi için buluşun yeni olması, buluş basamağı içermesi ve sanayiye uygulanabilir olması gerekmektedir. Bu koşullar Sınai Mülkiyet Kanunu (SMK) madde 82 ve 83’te açıkça belirtilmiştir. *
Ancak kimi zaman bilimsel yayınlar, ticari sunumlar ya da yanlışlıkla açıklamalar sebebiyle buluş patent başvurusu yapılmadan önce kamuya sunulabilmektedir. Bu noktada “hoşgörü süresi” (grace period) öne çıkarak başvuru sahiplerine istisnai olarak ek zaman tanımaktadır. Türkiye’de hoşgörü süresi ve koşulları ile ilgili süreç SMK madde 84 ve SMK’nın Uygulanmasına Dair Yönetmelik madde 84(6)’da açıklanmaktadır. **
Buluşun fuar, sergi gibi bir etkinlikte gösterimi, web sitesinde yayımlanması, reklam, pazarlama, dergi, broşür, vb. bir yayında basılması, kamunun erişebildiği akademik bir yayında, tez çalışmasında açıklanması, şirket dışındaki kişilerle gizlilik anlaşması olmaksızın yapılan toplantılarda buluş içeriğinin paylaşılması; hatta icadı bir e-postada açıklamak e-postanın içeriğine ve alıcısına bağlı olarak kamuya açıklama olarak kabul edilebilir. Kısacası başvuru tarihinden önce buluş içeriğinin kamu ile paylaşılması buluşun yeniliğini olumsuz etkilemekte ve bu açıklamalar Resmi Kurumlar tarafından yapılacak olan patent araştırmalarında karşıt referans yani yeniliği zedeleyen dokümanlar olarak başvuru sahibinin karşısına çıkabilmektedir.
Patent başvurusu öncesinde buluşun ne zaman kamuya açıklandığının yanı sıra, kim tarafından ve nerede açıklandığı da açıklamanın hoşgörü süresine dahil olup olmayacağını etkilemektedir. Patent ofisleri tarafından; açıklamanın ne zaman, nerede ve nasıl yapıldığına ilişkin ispat niteliğinde belgeler talep edilebilmektedir. Fuar katılım belgesi, serginin hangi Kurumlar tarafından desteklenip tanındığına ilişkin belgeler, sergilenen afiş, fotoğraf ya da belgelerin saklanması, gerektiğinde sunulabilmesi için önemlidir.
Hoşgörü süresi başvuru sahiplerine buluşunu test etme, pazar fırsatlarını değerlendirme ve ürünlerini piyasaya sunmadan önce ürün tanıtımını yapabilme imkânı sunmasının yanı sıra, bilimsel ve teknolojik yeniliklere katkı sağlayan önemli bir mekanizma olarak dikkat çeker. Ancak, bu mekanizmanın doğru bir şekilde anlaşılmaması, hoşgörü süresinin ülkeden ülkeye değişiklik göstermesi global patent stratejisi olan şirketler için risk oluşturmaktadır. Başvuru öncesinde yayımlanmış olan bir açıklamanın kapsamının tarifname yazımı sırasında dikkate alınması ve yayın, sergi tarihlerinin takibinin yapılması kritik önem taşımaktadır.
Hoşgörü süresi ve açıklanma koşulları her ülkenin patent mevzuatına göre farklılıklar gösterebilmektedir, ancak genel olarak 12 ay, 6 ay ve hoşgörü süresi bulunmayan-mutlak yenilik ülkeleri- olarak ayrılabilir.
12 aylık hoşgörü süresi bulunan bazı ülkeler şunlardır:
| Cezayir | Arjantin | Ermenistan | Avustralya | Azerbaycan | Bahreyn | Barbados | Beyaz Rusya |
| Bolivya | Brezilya | Kanada | Şili | Kolombiya | Kosta Rika | Dominika | Ekvador |
| El Salvador | Estonya | Gana | Guatemala | Hindistan | Ürdün | Kenya | Kırgız Cumhuriyeti |
| Letonya | Malezya | Malta | Japonya | Meksika | Fas | Mozambik | Pakistan |
| Panama | Papua Yeni Gine | Paraguay | Peru | Filipinler | Kore Cumhuriyeti | Singapur | Sri Lanka |
| Tayland | Trinidad ve Tobago | Tunus | Türkiye | Uganda | Ukrayna | Amerika Birleşik Devletleri | Uruguay |
6 Aylık Hoşgörü süresi bulunan bazı ülkeler:
| Arnavutluk | Andorra | Avusturya | Belçika | Bosna Hersek | Bulgaristan | Hırvatistan |
| Danimarka | Mısır | Finlandiya | Fransa | Almanya | Yunanistan | Macaristan |
| İzlanda | İrlanda | İsrail | İtalya | Lihtenştayn | Litvanya | Lüksemburg |
| Madagaskar | Moldova | Hollanda | Yeni Zelanda | Nijerya | Norveç | Polonya |
| Portekiz | Romanya | Rusya Federasyonu | Suudi Arabistan | Sırbistan | Slovak Cumhuriyeti | Slovenya |
| İspanya | İsveç | İsviçre | Tacikistan | Makedonya | Birleşik Krallık | Özbekistan |
| Avrasya Patent Örgütü (EAPO) | Afrika Bölgesel Fikri Mülkiyet Örgütü (ARIPO) | Avrupa Patent Örgütü (EPO) | ||||
* https://www.wipo.int/documents/d/scp/docs-en-national-laws-grace-period.pdf
Patent başvuruları için çokça tercih edilen bazı ülkelerde uygulanan hoşgörü sürelerine ilişkin detaylı bilgiler ise aşağıdaki gibidir:
Türkiye:
- Hoşgörü süresi 12 aydır.
- Açıklamanın başvuru sahibi tarafından yapılmış olması veya onun izni ile yapılan bir açıklama durumunda geçerlidir.
- Açıklama kötü niyetli üçüncü kişiler tarafından yapıldığı durumlarda da hoşgörü süresi geçerlidir.
Amerika Birleşik Devletleri:
- Hoşgörü süresi 12 aydır.
- Hem başvuru sahibi hem de üçüncü kişiler tarafından yapılan açıklamaları kapsayabilir.
- ABD hoşgörü süresi açısından esnek sistemlerden biri olarak düşünülebilir.
Japonya:
- Hoşgörü süresi 12 aydır.
- Buluş sahibinin iradesi dışında yapılan açıklamalarda veya buluş sahibi tarafından yapılan yayımlarda hoşgörü süresi geçerlidir.
- Buluş sahibi tarafından yapılan yayımlarda, başvuruyla birlikte buluşun daha önce yayımlanmış olduğuna dair bir beyan Patent Ofisi’ne iletilmelidir.
- Başvuru tarihinden itibaren 30 gün içinde buluşun yayımına ilişkin kanıt belgeler Patent Ofisi’ne sunulmalıdır.
Çin:
- Hoşgörü süresi 6 aydır.
- Buluş olağanüstü hâl ve durumlarda kamu yararı için açıklanmışsa,
- Çin Hükümeti tarafından desteklenen ve tanınan uluslararası bir sergide açıklanmışsa,
- Açıklamanın buluş sahibinin izni olmaksızın üçüncü kişiler tarafından yapılması durumda hoşgörü süresi uygulanmaktadır.
- Yayım dokümanı ve bilgileri ayrıca patent ofisine bildirilmelidir.
Kanada:
- Hoşgörü süresi 12 aydır.
- Buluş sahibi ya da buluş sahibinden bilgi almış bir kişi tarafından yapılan açıklamalar için geçerlidir.
- Patent başvurusuyla birlikte bu açıklamaların tarihleri net olarak belirtilmelidir.
Avrupa Patent Ofisi (EPO):
- Hoşgörü süresi 6 aydır.
- Başvuru sahibine ya da selefine karşı yapılan açık bir kötü niyet, suistimal durumunda ve
- Buluşun; başvuru sahibinin ya da selefinin 22 Kasım 1928’de Paris’te imzalanan ve en son 30 Kasım 1972’de yenilenen Uluslararası Sergiler Sözleşmesi hükümlerine uygun olarak resmi veya resmen tanınan bir uluslararası sergide teşhir edilmiş olması durumunda geçerlidir.
- Başvuru sahibinin buluşunu daha önce sergilediğini başvuru ile beyan etmesi ve EPC madde 55 uyarınca ilgili koşulların sağlandığına ilişkin destekleyici belgeleri sunması durumunda hoşgörü süresi dikkate alınır.
Genel olarak EPO ve birçok AB ülkesi hoşgörü süresi konusunda çok katıdır ve serbestlik tanımaz. Bu nedenle EPO’da hoşgörü süresi yoktur denilebilir.
Eğer buluş başvuru öncesinde açıklanmış ve Avrupa Patent başvurusu yapılması planlanıyorsa; EPO’da hoşgörü süresinin çok katı koşullara bağlı olduğu göz önüne alındığında; ilgili buluş için koruma istenen ülkelerdeki hoşgörü süreleri ve koşulları incelenip, ulusal ya da PCT kanalı ile patent başvurusu yapılarak korunması düşünülmelidir.
Buluşun mutlaka yayımlanması/açıklanması gerekiyorsa, kamu ile paylaşılmasından sonra başvuru için sınırlı olan hoşgörü süresinin dikkatlice takip edilmesi gerekir, aksi halde buluş artık yeniliğini kaybeder ve patent başvurusu yapılsa bile olumlu sonuç alınamaz. Böylelikle, küçük bir hata buluşun artık patentlenemez olmasına sebep olabilir. Buluşun herhangi bir şekilde kamuya açıklanmasından önce patent başvurusu yapılması, buluşun koruması için en güvenilir yoldur.
Burcu SAKA
Eylül 2025
*MADDE 82- (1) Teknolojinin her alanındaki buluşlara yeni olması, buluş basamağı içermesi ve sanayiye uygulanabilir olması şartıyla patent verilir.
MADDE 83- (1) Tekniğin bilinen durumuna dâhil olmayan buluşun yeni olduğu kabul edilir.
(2) Tekniğin bilinen durumu, başvuru tarihinden önce dünyanın herhangi bir yerinde, yazılı veya sözlü tanıtım yoluyla ortaya konulmuş veya kullanım ya da başka herhangi bir biçimde açıklanmış olan toplumca erişilebilir her şeyi kapsar.
** MADDE 84- (1) Buluşa patent veya faydalı model verilmesini etkileyecek nitelikte olmakla birlikte, başvuru tarihinden önceki on iki ay içinde veya rüçhan hakkı talep edilmişse rüçhan hakkı tarihinden önceki on iki ay içinde ve aşağıda sayılan durumlarda açıklama yapılmış olması buluşa patent veya faydalı model verilmesini etkilemez:
a) Açıklamanın buluşu yapan tarafından yapılmış olması.
b) Açıklamanın patent başvurusu yapılan bir merci tarafından yapılmış olması ve bu merci tarafından açıklanan bilginin;
1) Buluşu yapanın başka bir başvurusunda yer alması ve söz konusu başvurunun ilgili merci tarafından açıklanmaması gerektiği hâlde açıklanması.
2) Buluşu yapandan doğrudan doğruya veya dolaylı olarak bilgiyi edinmiş olan üçüncü bir kişi tarafından, buluşu yapanın bilgisi veya izni olmadan yapılan başvuruda yer alması.
c) Açıklamanın buluşu yapandan doğrudan doğruya veya dolaylı olarak bilgi elde eden üçüncü kişi tarafından yapılmış olması.
(2) Birinci fıkraya göre, başvurunun yapıldığı tarihte patent veya faydalı model isteme hakkına sahip olan her kişi buluşu yapan sayılır.
(3) Birinci fıkranın uygulanmasından doğan sonuçlar, süreyle sınırlı değildir ve her zaman ileri sürülebilir.
(4) Birinci fıkranın uygulanması gerektiğini ileri süren taraf, şartların gerçekleştiğini veya gerçekleşmesinin beklendiğini ispatla yükümlüdür.
SMK Yönetmelik Madde 84 (6) Türkiye’de açılan ulusal veya uluslararası sergiler ile Paris Sözleşmesine taraf ülkelerde açılan resmi veya resmi olarak tanınan uluslararası sergilerde, patent veya faydalı model konusunu kapsayan ürünü teşhir eden gerçek veya tüzel kişiler, teşhir tarihinden itibaren on iki ay içinde Türkiye’de patent veya faydalı model başvurusu yapma konusunda sergiden doğan rüçhan hakkından yararlanmak için teşhir ettikleri patent veya faydalı model konusunu kapsayan ürünü sarih ve eksiksiz bir şekilde gösteren en az bir fotoğrafı ve ürünün teknik özellikleri ile bu ürünün sergide görünür şekilde konulduğu tarihi ve resmi açılış tarihini gösterir, sergiyi düzenleyen kuruluş tarafından onaylanmış bir belge verir. Söz konusu fotoğraf, patent veya faydalı model konusu buluşun ilgili alanda uzman kişi tarafından açık ve şüpheye yer vermeyecek şekilde anlaşılmasını sağlayacak yeterlikte sergide sunulan ürünün özelliklerini göstermelidir.