Avrupa Birliği Adalet Divanı Genel Mahkemesi’nin (“Mahkeme”) 3 Eylül 2025 tarihli Eti Gıda v. EUIPO (T-91/24) kararı (“Karar”), tasarım korumasının sınırlarını ve tescilli bir tasarımın, önceki bir marka hakkı karşısındaki konumunu yeniden gündeme getirmiştir.
Dava konusu, Eti Gıda Sanayi ve Ticaret A.Ş.’nin(“Eti Gıda”) peynirli çubuk kraker ürününe ait paketleme süslemeleri (packaging ornamentation) için aldığı tasarım tesciline karşı, Star Foods’un Romanya’da tescilli “KRAX” markasına dayanarak sunduğu hükümsüzlük talebinin Avrupa Birliği Fikri Mülkiyet Ofisi (“EUIPO”) tarafından kabul edilmesi, tescilli tasarımın hükümsüz kılınması ve Eti Gıda’nın bu kararın iptali talebiyle açtığı dava etrafında şekillenmektedir. İncelenen bu karar, herhangi bir tasarım sürecinin yalnızca görsel bir yaratım olmadığını; farklı fikri mülkiyet disiplinleri de olsalar, marka haklarının da bu süreçte önemli birer inceleme kriteri olarak ele alınması gerektiğini ortaya koymaktadır.
I. Kararın Arka Planı ve Süreç
Uyuşmazlık, Eti Gıda’nın 28 Ekim 2016 tarihinde EUIPO nezdinde paketleme süslemeleri için yaptığı aşağıda görseline yer verilen tasarım başvurusunun tescil edilmesiyle başlamıştır.
Bu tescile karşı Star Foods, 21 Ocak 2019 tarihinde 6/2002 sayılı Tüzük’ün 25(1)(e) maddesine ve Star Foods’un Romanya’da tescilli “KRAX” ibareli kelime ve şekil markalarına dayanarak hükümsüzlük talebinde bulunmuştur.
EUIPO, 13 Mart 2023 tarihinde hükümsüzlük talebini kabul ederek tasarımı hükümsüz kılmıştır. EUIPO İptal Birimi, Star Foods’un 12 Eylül 2014 öncelikli şekil markasını esas alarak yaptığı incelemede; markanın ortalama ayırt ediciliğe sahip olduğu, tasarım ile marka arasında görsel olarak ortalama, işitsel olarak ise tam benzerlik bulunduğu ve marka kapsamında bulunan mallar (tahıldan yapılmış yiyecekler) ve tasarımın uygulanacağı ürünlerin (atıştırmalıklar, krakerler) benzer olduğu sonucuna varmıştır. Eti Gıda’nın bu karara karşı yaptığı itiraz, EUIPO Temyiz Kurulu tarafından 14 Aralık 2023 tarihinde reddedilmiş; bunun üzerine uyuşmazlık Genel Mahkeme önüne taşınmıştır. Genel Mahkeme nezdindeki yargılamada Eti Gıda, temel olarak savunma haklarının ihlal edildiği, kullanım ispatı ve sessiz kalma yoluyla hak kaybı iddialarının dikkate alınmadığı ve karıştırılma ihtimali analizinin hatalı yapıldığı iddialarıyla kararın iptalini talep etmiştir.
II. Kararın Odak Noktası: 6/2002 sayılı Topluluk Tasarımları Tüzüğü Madde 25(1)(e)
Kararın temelini oluşturan hukuki dayanak, 6/2002 sayılı Topluluk Tasarımları Tüzüğü’nün 25(1)(e) maddesidir. Bu maddeye göre; eğer bir tasarımda “ayırt edici bir işaret” (somut uyuşmazlıkta bu bir marka) kullanılıyorsa ve o işaretin sahibi bu kullanımı yasaklama hakkına sahipse, tasarım hükümsüz kılınabilir. Mahkeme bu noktada, ambalaj üzerindeki grafik unsurların bağımsız bir marka hakkıyla çatışıp çatışmadığını detaylıca incelemiştir.
III. Görsel Analiz: “CRAX” ve “KRAX” Benzerliği
Eti’nin tasarımında yer alan “CRAX” ibaresi ile Star Foods’un “KRAX” markası arasındaki benzerlik incelemesinde mahkeme aşağıda detaylandırılan iki hususun altını çizmiştir:
- Baskın Unsur Kavramı: Mahkeme, tasarım üzerindeki “eti” ve “sticks” gibi diğer unsurların ikincil planda kaldığını, tüketicinin gözünde en büyük ve merkezi yer tutan “CRAX” ibaresinin baskın unsur olduğunu tespit etmiştir.
- Görsel ve İşitsel Örtüşme: “K” ve “C” harfi farkına rağmen, “R-A-X” diziliminin korunması ve harflerin benzer stilizasyonu (üç boyutlu efekt, eğik yazım), ortalama tüketici nezdinde “yüksek derecede benzerlik” olarak değerlendirilmiştir.
IV. Tasarım Hukuku Açısından Önemli Ayrım: Bilgilenmiş Kullanıcı mı, Ortalama Tüketici mi?
İncelenen kararı tasarım hukuku bakımından önemli kılan diğer bir nokta, mahkemenin ürünün hitap ettiği tüketici tespitindeki perspektif seçimidir. Eti Gıda, uyuşmazlığın bir tasarım davası olması nedeniyle değerlendirmenin “bilgilenmiş kullanıcı” (informed user) gözüyle yapılması gerektiğini savunmuştur.
Ancak Mahkeme, Madde 25(1)(e) uygulandığında, dayanak hakkın bir “marka” olması sebebiyle, değerlendirme kriterinin marka hukukundaki “ortalama tüketici” olması gerektiğine karar vermiştir. Bilgilenmiş kullanıcıya oranla daha az dikkatli olan ortalama tüketici kriterinin esas alınması, tasarımcılar için bu tip durumlarda başarı şansını düşürmektedir; zira ortalama tüketicinin, bilgilenmiş kullanıcıya göre daha az dikkatli olduğu kabul edilir.
Ayrıca, iptal talebine konu tasarımın uygulanacağı ürünler “çubuk şeklinde atıştırmalık paketleri” iken; dayanak markanın kapsamında “tahıl bazlı atıştırmalık yiyecekler” yer almaktadır. Mahkeme, çubuk şeklindeki atıştırmalıkların doğası gereği tahıl bazlı gıdalar olduğunu ve markanın tescil kapsamındaki ürünlerle doğrudan örtüştüğünü tespit etmiştir. Dolayısıyla, tasarımın uygulanacağı ürünler ile markanın kapsadığı mallar arasında yüksek düzeyde bir benzerlik ve işlevsel tamamlayıcılık ilişkisi bulunmaktadır. Mallar arasındaki bu benzerlik ve hedef kitlenin aynı olması, karıştırılma ihtimalini güçlendiren temel bir faktör olarak değerlendirilmiştir.
V. Usul Kuralları ve Hak Kaybı Riskleri
Her ne kadar detaylandırmak istenen konunun dışında kalsa da usul kurallarının önemine dikkat çekmek amacıyla değinmek gerekir ki, Mahkeme tarafından Eti’nin sunduğu “kullanım ispatı” ve “sessiz kalma yoluyla hak kaybı” (acquiescence) iddiaları zamanında sunulmaması gerekçesiyle esasa girilmeden reddedilmiştir. Mahkeme, AB hukukunda sürelerin ne kadar katı olduğunu hatırlatarak, hak arama hürriyetinin usul kurallarıyla sınırlandığını açık bir şekilde göstermiştir.
VI. Sonuç: Tasarımcılar için “Checklist”
Eti vs. Star Foods kararı, tasarım dünyasına açık bir mesaj vermektedir: Bir tasarımın “yeni” ve “ayırt edici” karakter taşıması, onun üçüncü kişilere ait marka haklarını ihlal etmediği anlamına gelmez. Özellikle ambalaj tasarımlarında yer alan tipografik unsurlar, önceki bir hakkın varlığı ve hak sahibinin itirazı/hukuki yolları takip etmesi halinde bağımsız bir marka gibi “karıştırılma tehlikesi” süzgecinden geçecektir.
Bu karar ışığında, tasarım tescili başvurusu öncesinde kapsamlı bir “önceki hak” (prior rights) araştırması yapmanın ve görsel kompozisyonda markasal unsurları konumlandırırken marka hukuku kriterlerini de gözetmenin bir zorunluluk olduğu bir kez daha teyit edilmiştir.
Karar metni için: https://infocuria.curia.europa.eu/tabs/document?source=document&text=&docid=303829&pageIndex=0&doclang=EN&mode=lst&dir=&occ=first&part=1&cid=21385606
6/2002 sayılı Topluluk Tasarımları Tüzüğü için:
https://eur-lex.europa.eu/eli/reg/2002/6/oj/eng
Kübra Nur AKÇA
Şubat 2026