* Başlıkta ve yazıda geçen “şekiller” terimi, tarifname takımında yer alan şekiller sayfalarını ve bu sayfalar içindeki şekilleri genel olarak ifade etmektedir. Şekiller sayfalarında yer alan şekiller; çizim, resim, tablo, fotoğraf formatında olabilir ve yazıda görüleceği üzere farklı mevzuatlarda farklı terimlerle ifade edilmektedir. Olası karışıklıkların veya yanlış anlaşılmaların engellenmesi için bu açıklamaya yazının başında yer verilmiştir.
Patent başvuruları için hem ulusal başvurularda hem bölgesel/uluslararası başvurularda başvuru yapılırken şekli olarak uyulması gereken kurallar bulunmaktadır ve bunlar ulusal mevzuatlar, Avrupa Birliği Sözleşmesi (EPC), diğer bölgesel anlaşmalar ve Patent İşbirliği Anlaşması (PCT) ile belirlenmiştir. Başvurunun yapılacağı kuruma göre uyulacak kurallara dikkat etmek ve tarifname takımını (tarifname, istemler ve varsa şekiller) da bu yazılı kurallara göre hazırlamak gerekir. Aksi halde başvurudan sonraki ilk aşama olan şekli olarak uygunluğun kontrolü aşamasında eksiklik bildirimi alınır. Bu eksikliklerin verilen sürede giderilmemesi ise yapılan patent/faydalı model başvurusunun geçersiz olması ile sonuçlanır. Bu yazıda söz konusu şekli gerekliliklerden şekiller ile ilgili olanlara değinilerek EPO’nun şekiller konusunda yaptığı yenilikten bahsedilecektir.
Türkiye’de, 6769 sayılı Sınai Mülkiyet Kanunu’na (SMK) ilişkin Yönetmelik’in 77. maddesinde, başvuruda varsa kullanılacak şekillere ilişkin detaylı bilgiye yer verilmektedir:
“Resimler
MADDE 77 – (1) Resimler; kalıcı, siyah, yeterince yoğun ve koyu, kalın ve iyi tanımlanmış çizgiler ile yapılır. Resimlerde renklendirme yapılmaz. Resimlerdeki tüm çizgiler, genel olarak çizim aletleri veya çizim programları yardımıyla çizilir.
(2) Fotoğraflar resim olarak kabul edilmez ancak buluşun başka türlü gösteriminin mümkün olmadığı mikron düzeyde mikroskobik görüntüleme gerektiren bazı durumlarda fotoğraf kullanılabilir. Akış şemaları ve diyagramlar resim olarak kabul edilir.
(3) Kesitler; referans işaretlerinin ve ana çizgilerin açık biçimde görülmesine engel olmayacak şekilde tarama yapılarak belirtilir.
(4) Resimlerin ve bunların grafik uygulamalarının ölçeği; üçte iki oranında küçültülerek yapılan fotografik veya elektronik çoğaltmada, tüm ayrıntıların kolaylıkla ayırt edilmesini sağlayacak şekilde olur.
(5) Resimlerde bulunan tüm sayılar, harfler ve referans işaretleri basit ve açık olur. Sayılar ve harflerle birlikte köşeli parantezler, daireler veya tırnak işaretleri kullanılmaz.
(6) Aynı şeklin öğeleri, şeklin açık olması için oranlama bakımından bir fark yaratmak zorunlu olmadıkça, birbirleriyle orantılı olur.
(7) Sayılar ve harflerin yüksekliği 0.32 cm’den veya 9 puntodan az olamaz. Resimlere harf konması halinde, Latin alfabesi ve gerektiğinde Yunan alfabesi kullanılır.
(8) Aynı resim sayfası birkaç şekil içerebilir. İki veya daha fazla sayfa üzerinde bulunan şekiller aslında bir bütün şekli oluşturuyorsa, bu şekiller, çeşitli sayfalar üzerinde görünen şekillerin herhangi birinin herhangi bir kısmı gizli kalmadan, tüm şeklin bir araya getirilebileceği şekilde düzenlenir. Farklı şekiller sayfa veya sayfalar üzerinde, tercihen dikey bir konumda, birbirlerinden net bir şekilde ayrılmış olarak, sayfada boş yer bırakmadan düzenlenir. Şekiller dikey konumda düzenlenmemişse, şekillerin üst kısmı sayfanın sol tarafında olacak biçimde yatay olarak düzenlenir. Farklı şekiller, sayfa numaralarından farklı olarak, ardışık şekilde numaralandırılır.
(9) Tarifname ve istemlerde belirtilmeyen referans işaretleri resimlerde gösterilmez. Aynı şekilde, resimlerde gösterilmeyen referans işaretleri de tarifname ve istemlerde bulunmaz. Referans işaretleri kullanıldığında başvurunun tamamında aynı özellikler aynı referans işaretleri ile belirtilir.
(10) Resimler yazılı ifade içermez. Resimlerin anlaşılabilir olması için gerekli olduğu durumda “su”, “buhar”, “açık”, “kapalı” veya “AB kesiti” gibi tek bir sözcük ya da sözcükler kullanılabilir.”
Uluslararası başvurularda ise kullanılacak şekillere ilişkin kurallar PCT Yönetmeliği Madde 11’de 11.10, 11.11 ve 11.13 sayılı fıkralarda düzenlenmiştir. Özellikle madde 11.13 şekil sayfalarına ilişkin detayları içerdiği için bu madde aşağıda paylaşılmıştır:
“11.13 Şekiller için Özel Gereklilikler
(a) Şekiller, dayanıklı, siyah, yeterince yoğun ve koyu, eşit kalınlıkta ve iyi tanımlanmış, renksiz çizgiler ve vuruşlarla yapılmalıdır.
(b) Kesitler, referans işaretlerinin ve öncü çizgilerin net okunmasını engellemeyecek şekilde eğik tarama ile gösterilmelidir.
(c) Şekillerin ölçeği ve grafiksel olarak açık bir şekilde çizilmesi, boyutları üçte iki oranında doğrusal olarak küçültülmüş bir fotoğrafik reprodüksiyonda tüm ayrıntıların zorluk çekilmeden ayırt edilebilmesini sağlayacak şekilde olmalıdır.
(d) İstisnai durumlarda, çizimde ölçek verilmişse, bu ölçek grafiksel olarak gösterilmelidir.
(e) Şekillerde yer alan tüm sayılar, harfler ve referans çizgileri basit ve açık olmalıdır. Rakamlar ve harflerle birlikte parantez, daire veya tırnak işaretleri kullanılmamalıdır.
(f) Şekillerdeki tüm çizgiler, normalde çizim aletleri yardımıyla çizilmelidir.
(g) Her şeklin her bir öğesi, şeklin netliği için farklı bir oranın kullanılması zorunlu olmadığı sürece, şeklin diğer öğeleriyle uygun orantıda olmalıdır.
(h) Rakam ve harflerin yüksekliği 0,32 cm’den az olmamalıdır. Çizimlerdeki harfler için Latin alfabesi ve geleneksel olduğu durumlarda Yunan alfabesi kullanılmalıdır.
(i) Aynı çizim sayfası birkaç şekil içerebilir. İki veya daha fazla sayfadaki şekiller aslında tek bir tam şekil oluşturuyorsa, çeşitli sayfalardaki şekiller, çeşitli sayfalarda görünen şekillerin hiçbir kısmını gizlemeden tam şekil birleştirilebilecek şekilde düzenlenmelidir.
(j) Farklı şekiller, bir veya birkaç sayfada yer israfı yapılmadan, tercihen dik konumda, birbirlerinden açıkça ayrılmış olarak düzenlenmelidir. Şekiller dik konumda düzenlenmemişse, şekillerin üst kısmı sayfanın sol tarafında olacak şekilde yanlamasına sunulmalıdır.
(k) Farklı şekiller, sayfa numaralandırmasından bağımsız olarak, Arap rakamlarıyla ardışık olarak numaralandırılmalıdır.
(l) Açıklamada belirtilmeyen referans işaretleri çizimlerde yer almamalıdır ve bunun tersi de geçerlidir.
(m) Referans işaretleriyle belirtilen aynı özellikler, uluslararası başvuru boyunca aynı işaretlerle belirtilmelidir.
(n) Çizimlerde çok sayıda referans işareti bulunuyorsa, tüm referans işaretlerini ve bunların belirttiği özellikleri listeleyen ayrı bir sayfa eklemeniz şiddetle tavsiye edilir.”
Hem Türkiye’de hem de PCT başvurularında genel kural olarak gördüğümüz şekillerin siyah beyaz çizimler olarak hazırlanması Avrupa Patent başvuruları için de EPO tarafından bir gereklilik olarak belirlenmişti. Ancak 1 Ekim 2025 tarihinden itibaren, EPO, patent başvurusunun elektronik başvuru kanaları üzerinden sunulması ve bir dizi gerekliliği karşılaması koşuluyla, Avrupa Patent başvurularında renkli veya gri tonlamalı çizimlere izin vermeye başlamıştır. Bu, önceki gerekliliği esneten önemli ve uzun zamandır beklenen bir değişikliktir. Yeni düzenlemeler özellikle, “başvuru elektronik olarak sunulduğunda, çizimler renkli veya gri tonlamalı olabilir, kalınlıkları tekdüze ve iyi tanımlanmış dayanıklı çizgiler, vuruşlar veya alanlar içerebilir. Ayrıca şekiller yüksek kontrast seviyesine sahip olmalı ve 300 dpi çözünürlükte görüntülenmeye uygun olmalıdır” şeklinde belirtilmektedir.
Uygulamada bu karar sadece EPO’ya yapılan başvuruları etkilemektedir; bu nedenle Avrupa Patent başvuruları için renkli şekiller kullanılırsa bazı hususlara dikkat etmek gerekir:
- Şu anda, bazı Patent Ofisleri renkli şekilleri kabul etmemektedir veya sadece zorunlu olan bazı durumlarda kabul etmektedir. Bu nedenle bu yeni gelişmenin uygulamada nasıl sonuçlar doğuracağını ve diğer ofislerin gelecekte bu uygulama karşısında ne tür kararlar alacağını görmek önemlidir.
- PCT kapsamında yapılan uluslararası patent başvuruları da yukarıda detaylı şekilde belirtildiği gibi siyah beyaz çizim içermelidir.
Ayrıca EPC Madde 123(2)’de bu gelişme ile ilgili şu detay paylaşılmıştır:
“1 Ekim 2025 tarihinde veya sonrasında elektronik olarak sunulan PCT başvuruları için, alıcı ofis olarak EPO renkli ve gri tonlamalı çizimleri gayri resmi olarak kabul eder, işler ve bunları Uluslararası Büro’ya (IB) iletir, bu da onları PATENTSCOPE’da kullanıma sunar. Ancak, uluslararası yayın dahil olmak üzere uluslararası aşamadaki uluslararası başvuruların resmi olarak işlenmesi için IB, renkli ve gri tonlamalı çizimleri siyah beyaza dönüştürür. Sonuç olarak, renkli ve gri tonlamalı çizimlerdeki ayrıntılar kaybolabilir.
1 Ekim 2025 tarihinde veya sonrasında Avrupa aşamasına giren Euro-PCT başvuruları için EPO, PATENTSCOPE’da mevcut olması ve uluslararası yayında bu durumun belirtilmesi koşuluyla, renkli ve gri tonlamalı çizimleri kabul eder ve işler. 1 Ekim 2025 tarihinde veya sonrasında elektronik olarak sunulan değiştirilmiş çizimler renkli veya gri tonlamalı ise, bunların içeriği orijinal olarak sunulan çizimlerin ötesine geçemez.”
Kısacası, bu gelişme, şeklin ayrıntılarının renkli olarak daha iyi gösterilebildiği durumlarda başvuru sahiplerine fayda sağlayacak yeni bir gelişmedir; ancak birden fazla ülkede veya sistemde başvuru yaparken diğer ofislerin ne istediğine ve bu ofislerin mevzuatına göre şekli gerekliliklerin neyi kabul ettiğine dikkat edilmesi gerekmektedir.
Mürvet ÇALIK CANYURT
Ocak 2026