“Kadınlarımız ilim ve fen sahibi olacaklar ve erkeklerin geçtikleri bütün öğretim basamaklarından geçeceklerdir. Kadınlar toplum yaşamında erkeklerle birlikte yürüyerek birbirinin yardımcısı ve destekçisi olacaklardır.” (1923)

Mustafa Kemal ATATÜRK

Yaklaşık iki ay önce dünya çapında en çok patente sahip Türk mucitlere ait bir liste yayınlamıştım.[i] Listelerdeki kadın mucitlerimizin azlığı okuyucuların gözünden kaçmadı. Peki gerçekten çok az kadın mucidimiz mi var? Bunun doğru olmadığını göstermek adına bu yıl Dünya Kadınlar Gününde yayınlanmak üzere en çok patente sahip Türk kadın mucitler listesi hazırlamak istedim. Aşağıdaki listelerden de görüleceği üzere dünyanın en önde gelen şirketlerinde/üniversitelerinde çalışan çok sayıda değerli kadın mucidimiz var. Yeni nesillere rol model olacak kadın mucitlerimizin başarıları basında daha çok yer bulmalı ki hem örnek alınabilsinler hem de kızlarımızın kendine güvenmesini sağlasınlar.

IDiyas’ın oluşturduğu dünya çapındaki listede en çok patent belgesine sahip 100 mucit arasında yalnızca 5 kadın olduğunu görüyoruz.[ii] En çok patent belgesine sahip 100 Türk mucit listesinde ise 8 kadın mucidimiz bulunuyor. [iii] Bu da gösteriyor ki, oransal olarak kadın mucitlerin azlığı yalnızca bizde değil, dünya genelinde de görülüyor. Hatta buradan, ilk 100 olarak düşünüldüğünde, kadın mucitlerimizin oranının dünya geneline göre daha yüksek olduğunu da söyleyebiliriz. Dünya Fikri Mülkiyet Örgütünün (WIPO) verileri de bunu desteklemektedir: Türkiye 2022’de %24’le PCT başvurularında kadın mucit oranı en yüksek ikinci ülke olmuştur.[iv]

Elbette bu oranlar hala arzu edilenin çok altındadır ve kadınların çalışma hayatında yaşadığı sorunlar maalesef hala erkeklerden çok daha fazladır, ancak kadın mucit oranlarında son yıllarda yaşanan hızlı artış dikkate alındığında gelecekte kadın mucitlerimizin önlerindeki engelleri aşarak daha da büyük başarılara imza atarak arayı kapatacağına ve erkekleri geride bırakacağına inanıyoruz.

PCT başvurularında kadın mucit oranı en yüksek ülkeler, 2022[v]

Mucit Listesi Oluşturulurken Karşılaşılan Zorluklar

Bir patent başvurusunda iki ana karakter bulunur: Biri başvuru sahibi (şahıs veya şirket olabilir), diğeri ise buluş sahibi yani mucittir (buluşu yapan, yalnızca şahıs(lar) olabilir). Başvuru sahipleri ile ilgili patent istatistikleri yaygın olarak kullanılsa da, mucitler üzerinden yapılan istatistiklere daha az rastlanır. Bunun stratejik anlamda pek çok sebebinin yanı sıra bir sebep de mucitlerle ilgili sağlıklı bir istatistik ortaya koymanın zorluğudur. Örneğin Türkiye’de ikameti olmayan veya bir başka vatandaşlığı bulunan Türklerin yabancı bir ülkede yaptığı patent başvuru istatistiklerini tespit etmek oldukça zordur. Bu bakımdan Türkiye’de yapılan patent başvuruları arasından en çok başvurusu bulunan mucitleri tespit etmek oldukça kolay iken bunu dünya çapında hatasız bir şekilde yapmak imkânsıza yakındır. Mucitlerin ad-soyadı yazımındaki dünya çapında standart olmayan yaklaşımlara bir de Türkçe karakter kullanma/kullanmama nedeniyle oluşan farklılıklar da eklenince istatistiklerde sağlıklı sonuçlar elde edilmesi zorlaşmaktadır. Kurmaca bir mucit ismi üzerinden olası farklı yazılışları örneklendirelim: Fatma Dilek ÖMÜR KAYA.

Bu isim patent dokümanlarında şu yazılış biçimleriyle karşımıza çıkabilir: fatma dilek omur, fatma dilek ömür, fatma dilek oemuer, f dilek omur, fatma d omur, f dilek ömür, fatma d ömür, f dilek oemuer, fatma d oemuer, omur fatma dilek, omur fatma d, omur f dilek, oemuer fatma dilek, oemuer fatma d, oemuer f dilek, ömür fatma dilek, ömür fatma d, ömür f dilek, fatma omur, fatma ömür, fatma oemuer, omur fatma, oemuer fatma, ömür fatma, dilek omur, dilek ömür, dilek oemuer, omur dilek, oemuer dilek, ömür dilek, fatma dilek omur kaya, fatma dilek ömür kaya, fatma dilek oemuer kaya, f dilek omur kaya, fatma d omur kaya, f dilek ömür kaya, fatma d ömür kaya, f dilek oemuer kaya, fatma d oemuer kaya, omur kaya fatma dilek, omur kaya fatma d, omur kaya f dilek, oemuer kaya fatma dilek, oemuer kaya fatma d, oemuer kaya f dilek, ömür kaya fatma dilek, ömür kaya fatma d, ömür kaya f dilek, fatma omur kaya, fatma ömür kaya, fatma oemuer kaya, omur kaya fatma, oemuer kaya fatma, ömür kaya fatma, dilek omur kaya, dilek ömür kaya, dilek oemuer kaya, omur kaya dilek, oemuer kaya dilek, ömür kaya dilek

Yazım yanlışları da cabası. Özellikle yabancıların Türkçe kelimeleri yanlış yazması oldukça yaygın. Örneğin “İlhan” isminin şu versiyonlarıyla karşılaştım: lihan, Llhan, illhan, ihan, lhan.

Çoğu zaman mucitlerin ad soyad sıralaması “adı-soyadı” ve “soyadı-adı” şeklinde iki türlü de yazılmaktadır. İsimler arasında bir başka farklılık ise doktor, mühendis gibi meslek ifadelerinin kısaltmalarının da mucit isminde geçmesinden kaynaklanmaktadır. Bu tür kullanımla genellikle Almanya menşeili patentlerde karşılaştım.

Verileri değerlendirirken yaşanan bir diğer sorun aynı ad ve soyada sahip farklı mucitlerin bulunmasıdır. Bu sorun kişilerin çalıştığı şirketler veya patent sınıfları değerlendirilerek aşılabilmektedir.

Bir diğer sorun hem Türkçede hem de yabancı dillerde bulunan isimlerin sorgusunda ortaya çıkmaktadır. Örneğin Buse, Dilan, Eda, Emel, Funda, Gaye, Handan (Çinceyle karışıyor), Hande, Leman, Meryem, Mine, Miyase (Japoncayla karışıyor), Nevin, Suna gibi pek çok ismin hem Türkçede hem de yabancı dillerde kişi adı (ya da soyadı) olarak kullanılması arama sonuçlarını etkilemektedir.

Kadın mucitleri tespit etmekteki bir başka zorluk ise soyadı değişikliğinde ortaya çıkmaktadır. Evlendikten sonra her iki soyadını muhafaza eden mucitlerin başvurularını tespit etmek nispeten kolay olsa da, önceki soyadını kullanmayan bir mucidin başvurularını tespit etmek ve bunları ilişkilendirmek oldukça zor olmaktadır. Listelerde, zaman içinde farklı soyadları kullanmış olan mucitlerin en güncel soyadlarını değil, en çok patent başvurusu yaptıkları soyadlarını kullandım.

Bir diğer zorluk, hem kadın hem de erkek için kullanılabilen isimlerin bulunmasıydı. Gerçek bir örnek vermek gerekirse, rahmetli kadın fizikçi “Engin Arık” ismini aratmak istediğinizde karşınıza Harvard mezunu olan ve ABD’de bir nanoteknoloji firması sahibi “Engin Arık” Bey’e ait patentler çıkmaktadır. 

Sonuçlar

Çalışmada Lens.org[vi] ve TÜRKPATENT[vii] patent veritabanlarını kullandım.[viii] 13 Şubat 2024 tarihli veriler üzerinden istatistikleri elde ettim. Nüfus idaresinin yayınladığı en yaygın ad ve soyad istatistikleriyle kişi adları sözlükleri ve WIPO’nun yapay zeka kullanarak tespit ettiği mucit isimlerini[ix] de kullanarak Türkçe ad ve/veya soyada sahip dünyadaki tüm mucitleri tespit etmeye çalıştım. Yaptığım araştırmalar sonucunda az da olsa hata payıyla listenin tamamlandığı inancındayım. Ancak mutlaka atladığım isimler veya eksik hesapladığım sayılar olmuştur, affınızı dilerim. Bulduğunuz eksikliklerle ilgili benimle iletişime geçerseniz sevinirim.

İstatistikleri üç farklı kategoride en çok sayıya sahip 100 mucit olarak hazırladım:

1. En çok patent başvurusuna sahip kadın mucitler
2. En çok patent ailesine sahip kadın mucitler
3. En çok patent belgesine sahip kadın mucitler

Açıklamaya geçmeden önce patent ailesini tanımlamaya çalışayım. Bir patent ailesi, aynı buluşu kapsayan ve çeşitli ülkelerde yapılan patent başvuruları grubudur. Bir ailedeki başvurular birbirleriyle rüçhan talepleri aracılığıyla ilişkilidir.[x] Başka bir deyişle, bir patent ailesi ortak bir mucit(ler) tarafından açıklanan ve birden fazla ülkede patent başvurusu yapılan aynı buluştur.

Buradaki listeler sınırsız bir maraton koşusunun bir anında çekilmiş bir fotoğraf karesi gibidir, yalnızca o anki sıralamayı göstermektedir. Her geçen gün mucitlerimiz yeni patent başvuruları yapmakta, mevcut başvuruları belgeye dönüşmekte ve koşuya yeni yarışmacılar katılmakta olduğu için sıralamaların zaman içinde değişmesi kaçınılmazdır. Bu bakımdan listeyi her yıl güncellemeye çalışacağım.

Bütün bu istatistikleri sunmamın sebebi, dünya çapında çok sayıda başarılı insanımızın olduğunu göstermektir. İlk olarak her üç kategorideki ilk 10 listesini her bir kategorinin hemen altında bulabilirsiniz. İlk 100 tam listeleri de yazının sonunda bulabilirsiniz. Lütfen kaynak göstermeden kullanmayınız!

1. “En çok patent başvurusuna sahip kadın mucitler” listesindeki sayılar bulunurken bir buluş için farklı ülkelere yapılan başvurular da birer başvuru sayılarak hesaplanır. Ne kadar çok farklı ülkeye girilirse patent başvuru sayısı o kadar artar. Örneğin Biontech’in kurucusu Özlem Türeci bu listede 1969 patent başvurusuyla birinci sıradadır. Ancak bu kendisinin 1969 farklı buluş yaptığı anlamına gelmemektedir. Kendisinin patent ailesi sayısı 106’dır ve bu da 106 farklı buluş için patent başvurusu yaptığını göstermektedir. Bu iki sayı birbirine bölündüğünde yaklaşık 18 etmektedir. Buradan anlaşılıyor ki Özlem Türeci her bir buluş için ortalama 18 farklı ülkeye patent başvurusunda bulunmuştur. Bu oldukça yüksek bir sayıdır. Bundan Biontech’in COVID-19 pandemisi sırasında geliştirdiği aşıların dünya çapında kullanılmış olmasının ve bu nedenle de dünya çapında bir patent koruması sağlamak istenmesinin etkili olduğu tahmin edilmektedir. Genel olarak ilaç firmalarının diğer alanlardaki firmalara göre (birkaç istisna teknoloji firması haricinde) daha çok sayıda ülkeye giriş yaptığı bilinmektedir. Kanser tedavisi üzerine de çalışmalar yapan Özlem Türeci, Forbes dergisinin her yıl yayınladığı “Dünyanın En Güçlü 100 Kadını” 2021 listesinde ve eşi Uğur Şahin ile birlikte Time dergisinin “Dünyanın En Etkili 100 Kişisi” 2023 listesinde yer aldı.[xi]

Dünyada en çok patent başvurusuna sahip 10 Türk kadın mucit:

Sıra	İsim	Patent Başvuru Sayısı	En Çok Çalışılan Başvuru Sahibi
1	Özlem Türeci	1053	GANYMED; UNIV MAINZ J. GUTENBERG; BIONTECH
2	Yeliz Tokgöz	572	QUALCOMM
3	Nihan Doğan	276	NESTEC; NESTLE
4	Dilara (Grate) McCauley	256	KARYOPHARM; ARCHEMIX
5	Zehra Kaymakçalan	243	ABBOTT; ABBVIE
6	Fatma Arzum Şimşek-Ege	232	MICRON TECH; INTEL
7	Canan Uslu Hardwicke	201	GEN ELECTRIC
8	Nur Pehlivan Akalın	200	SANOVEL
9	Dilek Zeynep Hakkani-Tur	174	MICROSOFT; AT&T
10	Chloe Ceren Tartan	166	NCHAIN

2. “En çok patent ailesine sahip kadın mucitler” listesindeki sayılar mucidin şimdiye kadar kaç farklı buluş için patent başvurusunda bulunduğunu göstermektedir. Bu listenin birincisi Yeliz Tokgöz olup 145 farklı buluş için patent başvurusunda bulunmuştur.

Yeliz Tokgöz, Bilkent Üniversitesinde elektrik-elektronik mühendisliğini bitirdikten sonra yüksek lisansını ABD’de Ohio State Üniversitesinde, doktorasını ise San Diego Üniversitesinde tamamlamıştır. Kendisi ABD’de Qualcomm şirketinde Qualcomm’da Kablosuz Ar-Ge Bölümünde Baş Mühendis olarak çalışmaktadır. Çalışmalarında 5G teknolojisinde kapsama alanını ve kapasitenin nasıl geliştirileceği üzerine yoğunlaşmıştır.[xii]

Dünyada en çok patent ailesine sahip 10 Türk kadın mucit:

Sıra	İsim	Patent Ailesi Sayısı	En Çok Çalışılan Başvuru Sahibi
1	Yeliz Tokgöz	145	QUALCOMM
2	Eren Kurşun	118	BANK OF AMERICA; IBM; JPMORGAN
3	Nur Pehlivan Akalın	117	SANOVEL
4	Aslı Muslu	113	İSTANBUL GELİŞİM ÜNİVERSİTESİ
5	Özlem Türeci	106	GANYMED; UNIV MAINZ J. GUTENBERG; BIONTECH
6	Fatma Arzum Şimşek-Ege	77	MICRON TECH; INTEL
7	Canan Uslu Hardwicke	76	GEN ELECTRIC
8	Berna Erol	74	RICOH
9	Belgin Çukadar	73	MONSANTO
10	Dilek Zeynep Hakkani-Tur	70	MICROSOFT; AT&T

3. “En çok patent belgesine sahip kadın mucitler” listesi yapılan patent başvuruları patent ofisleri tarafından değerlendirilip patentlenebilirlik kriterlerinin sağlandığı tespit edilmiş ve patent belgesi verilmiş başvuru sayılarını göstermektedir. Ancak bu sayılar belge alan farklı buluş sayılarını göstermeyip, girilen ülkelerdeki elde edilen tüm patent belge sayılarını yansıtmaktadır.

Bu listenin birincisi de Özlem Türeci olup 634 adet patent belgesine sahiptir.

Dünyada en çok patent belgesine sahip 10 Türk kadın mucit:

Sıra	İsim	Patent Belge Sayısı	En Çok Çalışılan Başvuru Sahibi
1	Özlem Türeci	634	GANYMED; UNIV MAINZ J. GUTENBERG; BIONTECH
2	Dilara (Grate) McCauley	165	KARYOPHARM; ARCHEMIX
3	Nihan Doğan	142	NESTEC; NESTLE
4	Yeliz Tokgöz	140	QUALCOMM
5	Zehra Kaymakçalan	128	ABBOTT; ABBVIE
6	Eren Kurşun	124	BANK OF AMERICA; IBM; JPMORGAN
7	Fatma Arzum Şimşek-Ege	117	MICRON TECH; INTEL
8	Dilek Zeynep Hakkani-Tur	107	MICROSOFT; AT&T
9	Berna Erol	94	RICOH
10	Gönül Veliçelebi	94	CALCIMEDICA

En çok patent başvurusuna sahip 555 Türk kadın mucidin çalıştığı şirketler/kurumlar ise aşağıdaki gibidir:

Sıra	Başvuru Sahibi	Listeye Giren Kadın Mucit Sayısı
1	ARÇELİK	46
2	TURKCELL	22
3	SANOVEL	19
4	IBM	14
5	ECZACIBAŞI	8
5	GENERAL ELECTRIC	8
5	SANKO	8
8	BOSCH	7
9	ARVEN	6
9	MICROSOFT	6
9	PHILIPS	6
9	QUALCOMM	6
9	SIEMENS	6
14	BRISTOL MYERS	5
14	KORDSA	5
16	3M	4
16	ABDİ İBRAHİM	4
16	AT & T	4
16	GOOGLE	4
16	INTEL	4
16	İSTANBUL GELİŞİM ÜNİVERSİTESİ	4
16	PROCTER & GAMBLE	4
16	TÜBİTAK	4
16	TÜRKİYE ŞİŞE VE CAM FABRİKALARI	4
16	UNIV TEXAS	4
16	YEDİTEPE ÜNİVERSİTESİ	4
16	YILDIZ TEKNİK ÜNİVERSİTESİ	4
27	ABBOTT LAB	3
27	BEIERSDORF	3
27	DOW	3
27	ERICSSON	3
27	HONEYWELL	3
27	İSTANBUL ÜNİVERSİTESİ	3
27	KOÇ ÜNİVERSİTESİ	3
27	SHELL	3
27	TÜRK TELEKOMÜNİKASYON	3
27	UNIV CALIFORNIA	3
27	VODAFONE TEKNOLOJİ	3

Teknoloji Sektöründe Kadınların Yaşadıkları Zorluklar

“Her başarılı erkeğin arkasında bir kadın vardır.” sözü güya kadınları övmek için söylenir, oysa bu üstten bakan bir ifadedir ve kadınların çalışma hayatında yaşadıkları zorluklar göz önüne alındığında, bu sözün doğrusunun aslında “her başarılı kadının önünde onun ışığına engel olan bir erkek(ler) vardır” olduğu söylenebilir.

WomenTech Network’ün teknoloji sektöründeki kadınların karşılaştığı zorlukları daha iyi anlamak için kendi topluluğu içinde düzenlediği anketin sonuçlarına göre en yaygın sorunlar arasında şunlar sayılabilir[xiii]:

• Meslektaşlardan ve amirlerden destek görememek, önemli projelerden dışlanmak, veya işin etkili bir şekilde tamamlaması için gereken kaynakların verilmemesi.
• Toplantılarda sözünüzün kesilmesi veya konuşmanızın engellenmesi, fikirlerinizin reddedilmesi veya görmezden gelinmesi.
• Kadınların erkek meslektaşlarından ortalama olarak daha az kazanması.
• İstenmeyen yaklaşımlara veya tacize maruz kalmak.
• Gerekli beceri ve niteliklere sahip olunmasına rağmen şirkette liderlik pozisyonlarına yükselememek
• Kadınların teknik açıdan erkeklerden daha az yetenekli veya kariyerlerine daha az bağlı oldukları varsayımına dayalı kalıplaşmış cinsiyet normlarıyla karşılaşmak
• İşyeri ezici bir çoğunlukla erkeklerden oluştuğunda, kadınların kendilerini değerli ve desteklenmiş hissetmelerinin zorlaşması, bunun izolasyon ve dışlanma duygularına neden olması

Matilda etkisi, çalışmaları erkek meslektaşlarına atfedilen kadın bilim insanlarının başarılarının kabul edilmesine karşı bir önyargıdır.[xiv]

Kadınların iş yaşamındaki sorunlarını irdelemek bu yazının konusunu aşacağından, burada daha fazla detaya girmeyip, konuyla ilgilenenler için yapılan bazı çalışmaları dipnotta listeliyorum. [xv]

Sonsöz

Listelerdeki pek çok mucidin adını internetten aratınca birbirinden üstün başarılara imza attıklarını gördüm. Ancak, hepsinden burada ayrı ayrı bahsetmek mümkün mümkün değil maalesef ama merak edenler isimlerden arama yaparak bu bilgilere kendileri kolayca erişebileceklerdir.

Listelerdeki kadın mucitlerimizin çalıştıkları alanlar incelendiğinde, beyaz eşya, ilaç, telekom, tekstil, enerji sektörü başta olmak üzere gibi teknolojinin hemen her alanında çalışılmakta olduğu gözlenmektedir. Bu da aslında kadınların erkeklere göre her alanda başarılı olamayacağı yönündeki önyargının yanlışlığını göstermesi bakımından önemlidir.

Dikkat çeken bir diğer husus da listelerdeki mucitlerimizin çoğunun yurtdışındaki şirketlerde veya kurumlarda çalışıyor olmasıdır. Her ne kadar bu durum onlara kendi vatanımızda en iyi koşullarda çalışma imkânı sağlayamamış olmanın üzüntüsünü yaşatsa da, giden her kıvılcımın alevler olarak döneceği günlerin de geleceği umudunu taşıyoruz.

Bu yazıdaki listelerde yalnızca patent başvuruları bulunan bilim insanları ve mucitlere yer verilmiştir, ancak bilim ve teknolojinin her alanında çalışan ama bu listelerde yer almayan pek çok önde gelen kadın bilim insanımız da vardır. Bilimsel çalışmalarıyla öne çıkan Türk bilim kadınlarından bahseden örnek bir liste için atıftaki bağlantıyı inceleyebilirsiniz.  [xvi]

Tüm kadın mucitlerimizin ve geleceğin mucitlerinin Dünya Kadınlar Günü kutlu olsun!

Aşağıda her bir kategoriden 100 Türk kadın mucit listelenmektedir.

Dünyada En Çok Patent Başvurusuna Sahip 100 Türk Kadın Mucit

Sıra	İsim	Patent Başvuru Sayısı	En Çok Çalışılan Başvuru Sahibi
1	Özlem Türeci	1053	GANYMED; UNIV MAINZ J. GUTENBERG; BIONTECH
2	Yeliz Tokgöz	572	QUALCOMM
3	Nihan Doğan	276	NESTEC; NESTLE
4	Dilara (Grate) McCauley	256	KARYOPHARM; ARCHEMIX
5	Zehra Kaymakçalan	243	ABBOTT; ABBVIE
6	Fatma Arzum Şimşek-Ege	232	MICRON TECH; INTEL
7	Canan Uslu Hardwicke	201	GEN ELECTRIC
8	Nur Pehlivan Akalın	200	SANOVEL
9	Dilek Zeynep Hakkani-Tur	174	MICROSOFT; AT&T
10	Chloe Ceren Tartan	166	NCHAIN
11	Eren Kurşun	159	BANK OF AMERICA; IBM; JPMORGAN
12	Jitka Eryılmaz	148	SANKO
13	Mihriban Tuna	142	F STAR; GAMMADELTA
14	Didem Öner Deliormanlı	141	DOW GLOBAL
15	Selma Bektesevic	140	HONEYWELL INT
16	Berna Erol	139	RICOH
17	Gönül Veliçelebi	137	CALCIMEDICA
18	Işıl Altıntaş	134	GENMAB; BIONTECH
19	Döne Buğdaycı Şanslı	132	QUALCOMM
20	Nalan Utku	132	GENPAT77 PHARMA
21	Gülay Yelken	125	SANOVEL
22	Ayşe Tülay Massey	124	KRAFT FOODS; DOUWE EGBERTS
23	Gökçe Dane	123	QUALCOMM; TECHNICOLOR
24	Arzu Palantöken	119	SANOVEL
25	Aslı Muslu	113	İSTANBUL GELİŞİM ÜNİVERSİTESİ
26	Emine Ünlü	107	MARS INC
27	Hasret Gürsoy	106	ARÇELİK
28	Ebru Oral	104	MASSACHUSETTS GENERAL HOSPITAL
29	Eylem Tarkın Taş	102	SABIC GLOBAL
30	Semra Çolak Atan	96	3M
31	Nihal Kurt	95	SIEMENS
32	Güliz Arf Elliott	95	BIOCHEMTEX; M&G POLIMERI
33	Seyhan Civanlar	94	AT & T; ARGELA YAZILIM; NETSIA
34	Nihal Doğu	93	COLGATE PALMOLIVE
35	Deniz İyidoğan	93	SANKO
36	Pamuk Bilsel	92	FLUGEN
37	Görkem Memi̇şoğlu	92	VESTEL; UNIV ÖZYEĞİN
38	Tülay Polat	91	NANTBIOSCIENCE
39	Aynur Hermann	91	REGENERON
40	Belma Erdoğan-Haug	90	3M
41	Şebnem Zorlu Özer	90	MESHNETWORKS; MOTOROLA
42	Belma Demirel	89	RENTECH
43	Dilek Saylık	87	HUNTSMAN
44	Mihrimah Özkan	85	UNIV CALIFORNIA
45	Neriman Nicoletta Kahya	85	PHILIPS
46	Göksu Elpek Kutlu	85	OBSIDIAN; JOUNCE
47	Hülya Demiryont	84	FORD; TÜRKİYE ŞİŞE VE CAM FAB.
48	Deniz Dalkara	84	UNIV CALIFORNIA
49	Yasemin Ataman-Önal	83	BIOMERIEUX
50	Fatma Korkmaz	82	SANKO
51	Devrim Çelik Sakızcı	82	ARVEN
52	Esin Beyhan Özkan (Akçayöz)	80	TURKCELL
53	Belgin Çukadar	79	MONSANTO
54	Jale Müslehiddinoğlu	76	SIGNAL PHARM; BRISTOL MYERS
55	Gülay Wittig	76	COROPLAST
56	Duygu Akbulut	74	ASML NETHERLANDS
57	Esra Ozdaryal	73	ABBVIE
58	Funda Şahin Nomaler	73	PHILIPS
59	Çiçek Gerçel-Taylor	70	UNIV LOUISVILLE RES FOUND
60	Esra Ogru	69	VITAL HEALTH SCIENCES
61	Zehra Serpil Gönen Williams	69	PIXELLIGENT
62	Yıldız Gülkok	69	SANOVEL
63	Paki̇ze Nesli̇han Taşlı	68	UNIV YEDİTEPE
64	Nur Selcan Tokgöz-Engrand	67	JOHNSON & JOHNSON
65	Aylin Met	66	ARÇELİK
66	Gökçen Çilingir	65	INTEL
67	Burcu Ünal Altıntaş	65	SCHLUMBERGER
68	Sena Davaslıgil	65	ARÇELİK
69	Selma Sapmaz	63	LILLY CO ELI
70	Zehra Ülger	63	ARÇELİK
71	Filiz Yapıcı	63	HENKEL
72	Leyla Zengi	62	SANKO TEKSTİL
73	Belma Doğdaş	62	PAIGE AI
74	Gülin Erdoğan Marelius	61	AVIDITY; VERTEX
75	Songül Bayraktar	60	ARÇELİK
76	Filiz Gorpe-Yaşar	60	ILLUMINA
77	Zehra Tosun	60	NOVABONE
78	Meliha Deniz Şümnü-Dindoruk	59	SHELL
79	Ayşe Alexiou Asatekin	59	TUFTS COLLEGE; MIT
80	Yeliz Demir	59	UNIV İSTANBUL GELİŞİM
81	Bengi Karacali-Akyamaç	58	AVAYA; IBM
82	Pınar Kılıçkıran	56	SONY; IBM
83	Aslı Saime Kayıhan	56	ARÇELİK
84	Gül Konuklar	56	ABBOTT
85	Hatice Belgin Gülgeze	55	NOVARTIS; BRISTOL MYERS
86	Havva Yağcı Acar	55	GEN ELECTRIC; UNIV KOÇ
87	Şahika Genç	55	GEN ELECTRIC; AMAZON
88	Selda Günsel	54	PENNZOIL; SHELL
89	Saadet Ulaş Açıkgöz	54	HONEYWELL UOP
90	Mehtap Saydam	54	SANOVEL
91	Ayşegül Çiftçi Sandıkçı	54	DOW GLOBAL
92	Duygu Ceylan Akşit	52	ADOBE
93	Gamze Erten	52	CLARITY
94	Elif Çuban	52
95	Nilgün Ereken Tümer	51	UNIV RUTGERS; MONSANTO
96	Sibel Korkut Punckt	51	UNIV PRINCETON
97	Dilek Dağdelen Uysal	51	METRC
98	Pelin (Helin) Cox	51	HONEYWELL UOP
99	Sibel Zenginer	51	SANOVEL
100	Nilüfer Baba	51	BOSCH
100	Elif Ayvalı	51	AURIS
100	Pınar Şen	51	QUALCOMM
100	Özgül Güner	51	SANKO ÖZEL EĞİTİM HİZMETLERİ A.Ş.
100	Sema Solmaz Bölükbaşı	51	MERCEDES BENZ TÜRK
100	Handan Gündüz-Bruce	51	SAGE THERAPEUTICS
100	Aytaç Sezgi	51	US FILTER CORP.; SIEMENS WATER TECH

Dünyada En Çok Patent Ailesine Sahip 100 Türk Kadın Mucit

Sıra	İsim	Patent Ailesi Sayısı	En Çok Çalışılan Başvuru Sahibi
1	Yeliz Tokgöz	145	QUALCOMM
2	Eren Kurşun	118	BANK OF AMERICA; IBM; JPMORGAN
3	Nur Pehlivan Akalın	117	SANOVEL
4	Aslı Muslu	113	İSTANBUL GELİŞİM ÜNİVERSİTESİ
5	Özlem Türeci	106	GANYMED; UNIV MAINZ J. GUTENBERG; BIONTECH
6	Fatma Arzum Şimşek-Ege	77	MICRON TECH; INTEL
7	Canan Uslu Hardwicke	76	GEN ELECTRIC
8	Berna Erol	74	RICOH
9	Belgin Çukadar	73	MONSANTO
10	Dilek Zeynep Hakkani-Tur	70	MICROSOFT; AT&T
11	Seyhan Civanlar	64	AT & T; ARGELA YAZILIM; NETSIA
12	Esin Beyhan Özkan (Akçayöz)	64	TURKCELL
13	Yeliz Demir	59	UNIV İSTANBUL GELİŞİM
14	Gülay Yelken	57	SANOVEL
15	Görkem Memi̇şoğlu	54	VESTEL; UNIV ÖZYEĞİN
16	Arzu Palantöken	53	SANOVEL
17	Elif Çuban	52
18	Özgül Güner	51	SANKO ÖZEL EĞİTİM HİZMETLERİ A.Ş.
19	Sema Solmaz Bölükbaşı	51	MERCEDES BENZ TÜRK
20	Hasret Gürsoy	50	ARÇELİK
21	Devrim Çelik Sakızcı	48	ARVEN
22	Kübra Sak	46	TURKCELL
23	Nuray Kayakol	43	BOSCH SANAYİ VE TİCARET
24	Esra Bayrakçı	43	İSTİKBAL MOBİLYA
25	Huriye Hazal Keçoğlu	42	TURKCELL
26	Neda Şayan	42	ÇANAKKALE BİLİM VE SANAT MERKEZİ
27	Ülkü Alkoçlar	40	MAS MÜMESSİLLİK
28	Dilara (Grate) McCauley	39	KARYOPHARM; ARCHEMIX
29	Mina Karaağaç	38
30	Tuğba Saray Çetinkaya	37	İSTANBUL GELİŞİM ÜNİVERSİTESİ
31	Hülya Demiryont	36	FORD; TÜRKİYE ŞİŞE VE CAM FAB.
32	Aylin Met	36	ARÇELİK
33	İmren Yapıcı Kurt	36	FEV
34	Nihan Doğan	35	NESTEC; NESTLE
35	Gönül Veliçelebi	35	CALCIMEDICA
36	Aysu Ezen Can	35	IBM; CAPITAL ONE
37	Neslihan Tamsü Selli	35	ECZACIBAŞI
38	Yasemin Uğur Özekinci	35	EMC
39	Gözde Ünal	34	SIEMENS
40	Öznur Alkan	34	IBM
41	Ayşe Birsel	34	HERMAN MILLER; TOTO
42	Binnur Zeynep Günesin	33	MOBIL OIL
43	Emine Ünlü	32	MARS INC
44	Eylem Tarkın Taş	32	SABIC GLOBAL
45	Nihal Kurt	32	SIEMENS
46	Afife Lerzan Irkkan	32	TURKCELL
47	Serra Karaağaç	32
48	Şahika Genç	32	GEN ELECTRIC; AMAZON
49	Chloe Ceren Tartan	31	NCHAIN
50	Arzu Behiye Tarımcı	31	TURKCELL
51	Fatma Demet Çoşkara	31	AHMET MECBUR EFENDİ BİLİM VE SANAT MERKEZİ
52	Nalan Utku	30	GENPAT77 PHARMA
53	Şebnem Zorlu Özer	30	MESHNETWORKS; MOTOROLA
54	Yıldız Gülkok	30	SANOVEL
55	Sena Davaslıgil	30	ARÇELİK
56	Duygu Ceylan Akşit	30	ADOBE
57	Pınar Şen	30	QUALCOMM
58	Sinem Güven Kaya	30	IBM
59	Leyla Türker Şener	30	UNIV ISTANBUL
60	Seda Şayan Kösem	29	ÇANAKKALE BİLİM VE SANAT MERKEZİ
61	Semra Çolak Atan	28	3M
62	Mihrimah Özkan	28	UNIV CALIFORNIA
63	Aslı Saime Kayıhan	28	ARÇELİK
64	Hatice Öncel	28	İLKO İLAÇ; İLKOGEN
65	Gülseren Sakarya Buluş	28	KASTAMONU ÜNİV.; T.C. İSTANBUL AREL ÜNİV.
66	Zehra Kaymakçalan	27	ABBOTT; ABBVIE
67	Ebru Oral	27	MASSACHUSETTS GENERAL HOSPITAL
68	Bengi Karacali-Akyamaç	27	AVAYA; IBM
69	Nilgün Ereken Tümer	27	UNIV RUTGERS; MONSANTO
70	Ayşe Esra Karadağ	27	ISTANBUL MEDIPOL UNIV; ANADOLU UNIV
71	Jitka Eryılmaz	26	SANKO
72	Gökçe Dane	26	QUALCOMM; TECHNICOLOR
73	Gülay Wittig	26	COROPLAST
74	Gökçen Çilingir	26	INTEL
75	Zehra Ülger	26	ARÇELİK
76	Fatma Özcan	26	IBM
77	Şeyma Aslan	26	L’OREAL
78	Emine Yılmaz	26	ARVEN
79	Aslı Soytürk	26	TIRSAN TREYLER
80	Dilek Akça Bayrak	26	FORD OTOMOTİV
81	Nevruz Berna Tatlısu	25	İSTANBUL GELİŞİM ÜNİVERSİTESİ
82	Güneş Zeynep Karabulut Kurt	25	İSTANBUL TEKNİK ÜNİVERSİTESİ; TURKCELL
83	Demet Ayvaz	25	TURKCELL
84	Belma Erdoğan-Haug	24	3M
85	Neriman Nicoletta Kahya	24	PHILIPS
86	Filiz Yapıcı	24	HENKEL
87	Dicle Güner	24	SANOVEL
88	Nagehan Sarraçoğlu	24	İLKO İLAÇ; İLKOGEN
89	Gizem Yılmaz	24	TURKCELL
90	Zehra Tarcan	24	DİYARBAKIR BAĞLAR ÖZEL EĞİTİM OK. VE KUR. BİL. VE SAN. MERK.
91	Hacer Öztunç	24	TURKCELL
92	Ülkü Acar	24
93	Gülden Oğuz Koç	24	TURKCELL
94	Selma Bektesevic	23	HONEYWELL INT
95	Songül Bayraktar	23	ARÇELİK
96	Mehtap Saydam	23	SANOVEL
97	Sibel Zenginer	23	SANOVEL
98	Pınar Yavuz	23	ARÇELİK
99	Funda Erdem	23	ARÇELİK
100	Naciye Kervan	23	SİVEREK BİLİM VE SANAT MERKEZİ
100	Kadriye Deniz Bozdağ	23	SPIN
100	Banu R. Özden	23	LUCENT; AT&T

Dünyada En Çok Patent Belgesine Sahip 100 Türk Kadın Mucit

Sıra	İsim	Patent Belge Sayısı	En Çok Çalışılan Başvuru Sahibi
1	Özlem Türeci	634	GANYMED; UNIV MAINZ J. GUTENBERG; BIONTECH
2	Dilara (Grate) McCauley	165	KARYOPHARM; ARCHEMIX
3	Nihan Doğan	142	NESTEC; NESTLE
4	Yeliz Tokgöz	140	QUALCOMM
5	Zehra Kaymakçalan	128	ABBOTT; ABBVIE
6	Eren Kurşun	124	BANK OF AMERICA; IBM; JPMORGAN
7	Fatma Arzum Şimşek-Ege	117	MICRON TECH; INTEL
8	Dilek Zeynep Hakkani-Tur	107	MICROSOFT; AT&T
9	Berna Erol	94	RICOH
10	Gönül Veliçelebi	94	CALCIMEDICA
11	Canan Uslu Hardwicke	89	GEN ELECTRIC
12	Seyhan Civanlar	73	AT & T; ARGELA YAZILIM; NETSIA
13	Belgin Çukadar	72	MONSANTO
14	Yasemin Ataman-Önal	66	BIOMERIEUX
15	Jitka Eryılmaz	65	SANKO
16	Hülya Demiryont	64	FORD; TÜRKİYE ŞİŞE VE CAM FAB.
17	Belma Demirel	62	RENTECH
18	Binnur Zeynep Günesin	61	MOBIL OIL
19	Ayşe Tülay Massey	61	KRAFT FOODS; DOUWE EGBERTS
20	Dilek Saylık	56	HUNTSMAN
21	Jale Müslehiddinoğlu	54	SIGNAL PHARM; BRISTOL MYERS
22	Gülay Wittig	53	COROPLAST
23	Deniz Dalkara	52	UNIV CALIFORNIA
24	Döne Buğdaycı Şanslı	51	QUALCOMM
25	Nihal Doğu	50	COLGATE PALMOLIVE
26	Esra Ozdaryal	48	ABBVIE
27	Gökçe Dane	47	QUALCOMM; TECHNICOLOR
28	Nalan Utku	46	GENPAT77 PHARMA
29	Ebru Oral	46	MASSACHUSETTS GENERAL HOSPITAL
30	Didem Öner Deliormanlı	46	DOW GLOBAL
31	Gözde Ünal	43	SIEMENS
32	Bengi Karacali-Akyamaç	42	AVAYA; IBM
33	Selma Bektesevic	42	HONEYWELL INT
34	Selma Sapmaz	42	LILLY CO ELI
35	Duygu Ceylan Akşit	41	ADOBE
36	Aytaç Sezgi	41	US FILTER CORP.; SIEMENS WATER TECH
37	Selda Günsel	39	PENNZOIL; SHELL
38	Esra Ogru	38	VITAL HEALTH SCIENCES
39	Deniz İyidoğan	38	SANKO
40	Gökçen Çilingir	37	INTEL
41	Güliz Arf Elliott	36	BIOCHEMTEX; M&G POLIMERI
42	Nilgün Ereken Tümer	34	UNIV RUTGERS; MONSANTO
43	Belma Erdoğan-Haug	34	3M
44	Songül Bayraktar	34	ARÇELİK
45	Gülay Yelken	33	SANOVEL
46	Emine Ünlü	33	MARS INC
47	Işıl Altıntaş	33	GENMAB; BIONTECH
48	Fatma Korkmaz	33	SANKO
49	Meliha Deniz Şümnü-Dindoruk	31	SHELL
50	Nur Pehlivan Akalın	30	SANOVEL
51	Zehra Ülger	30	ARÇELİK
52	Şahika Genç	30	GEN ELECTRIC; AMAZON
53	İmren Yapıcı Kurt	29	FEV
54	Yasemin Uğur Özekinci	29	EMC
55	Nur Sibel Günay	29	MOMENTA
56	Sibel Nur Günay	29	MOMENTA
57	Gülin Erdoğan Marelius	29	AVIDITY; VERTEX
58	Semra Çolak Atan	28	3M
59	Burcu Ünal Altıntaş	28	SCHLUMBERGER
60	Tülay Polat	28	NANTBIOSCIENCE
61	Çiçek Gerçel-Taylor	28	UNIV LOUISVILLE RES FOUND
62	Pamuk Bilsel	28	FLUGEN
63	Görkem Memi̇şoğlu	27	VESTEL; UNIV ÖZYEĞİN
64	Banu R. Özden	27	LUCENT; AT&T
65	Saadet Ulaş Açıkgöz	27	HONEYWELL UOP
66	Leyla Zengi	27	SANKO TEKSTİL
67	Asuman Sünbül	27	SAP AG
68	Mehtap Saydam	26	SANOVEL
69	Kadriye Deniz Bozdağ	26	SPIN
70	Duygu Akbulut	26	ASML NETHERLANDS
71	Gamze Erten	26	CLARITY
72	Hatice Belgin Gülgeze	26	NOVARTIS; BRISTOL MYERS
73	Sibel Altınok	26	ORGANİK KİMYA
74	Nil Dizdar Segrell	26	DIZLIN PHARMA
75	Devrim Çelik Sakızcı	25	ARVEN
76	Mihrimah Özkan	25	UNIV CALIFORNIA
77	Sinem Çöleri Ergen	25	TELECOM ITALIA; PIRELLLI; UNIV KOÇ
78	Ayşegül Çiftçi Sandıkçı	25	DOW GLOBAL
79	Özge (Ozzy) Mermut	25	STERIS INC; INO
80	Habibe Karaçay	25	IMMUNOMEDICS
81	Aysu Ezen Can	24	IBM; CAPITAL ONE
82	Nur Engin	24	NXP
83	Aycan Şentürk-Andersson	24	GILLETTE
84	Belma Doğdaş	24	PAIGE AI
85	Lale Korkmaz	24	BAKER HUGHES
86	Şebnem Zorlu Özer	23	MESHNETWORKS; MOTOROLA
87	Funda Şahin Nomaler	23	PHILIPS
88	Pınar İyidoğan	23	OMNIOME
89	Serpil Metin	23	CARGILL
90	Beril Çorlu	23	ARCELORMITTAL
91	Neriman Nicoletta Kahya	22	PHILIPS
92	Havva Yağcı Acar	22	GEN ELECTRIC; UNIV KOÇ
93	Ebru Çetinkaya	22	ARÇELİK
94	Pınar Kılıçkıran	22	SONY; IBM
95	Müge Çağlar	22	QUAKER CHEMICAL
96	Fatma Özcan	21	IBM
97	Füsun Ertemalp	21	CISCO
98	Sibel Tombaz	21	ERICSSON
99	Göksu Elpek Kutlu	20	OBSIDIAN; JOUNCE
100	Zehra Serpil Gönen Williams	20	PIXELLIGENT
100	Burçin Temel McKenna	20	HALDOR
100	Hazire Oya Alpar	20	SECR DEFENSE
100	Nazi̇fe Arabacıoğlu	20	MONTERO GIDA

Mustafa Güney ÇALIŞKAN

guneycaliskan@gmail.com

Mart 2024

---

DİPNOTLAR

[i] Dünya Çapında En Çok Patente Sahip Türk Mucitler, https://iprgezgini.org/2024/01/10/dunya-capinda-en-cok-patente-sahip-turk-mucitler/

[ii] IDiyas,  Bu liste ABD patentleri ile sınırlı olmasına rağmen dünya genelinde kadın mucit oranını ortaya koyması açından yararlanılabilir: https://idiyas.com/top/inventors?page=0&year=0&gender=female&country=global&patenttype=utility , https://idiyas.com/top/inventors?page=0&year=0&gender=all&country=global&patenttype=utility

[iii] Dünya Çapında En Çok Patente Sahip Türk Mucitler, https://iprgezgini.org/2024/01/10/dunya-capinda-en-cok-patente-sahip-turk-mucitler/

[iv] World Intellectual Property Indicators 2023, s.21,  https://www.wipo.int/edocs/pubdocs/en/wipo-pub-941-2023-en-world-intellectual-property-indicators-2023.pdf

[v] World Intellectual Property Indicators 2023, s.43, grafik A35; https://www.wipo.int/edocs/pubdocs/en/wipo-pub-941-2023-en-world-intellectual-property-indicators-2023.pdf

[vi] Lens.org, https://www.lens.org/lens/search/patent/structured

[vii] TÜRKPATENT Patent Araştırma, https://www.turkpatent.gov.tr/arastirma-yap?form=patent

[viii] İstatistiklerde dikkate alınan patent dokümanları şunlardır:

1700’lerden günümüze Avrupa Patent Ofisi’nin (EPO) DOCDB bibliyografik verileri: 100’den fazla ülkeden 130+ milyon doküman.

2001’den günümüze USPTO patent başvuruları.

1976’dan günümüze USPTO patent belgeleri.

1978’den günümüze Avrupa Patent Ofisi (EP) Başvuruları.

1980’den günümüze Avrupa Patent Ofisi (EP) belgeleri.

1978’den günümüze WIPO PCT Başvuruları.

1967’den günümüze TÜRKPATENT patent ve faydalı model başvuruları.

[ix] WIPO’nun yaptığı bir çalışmada Türkçe dahil pek çok dilde isim sözlükleri oluşturularak geçmişe dönük PCT başvuru sahiplerinin cinsiyetlerine dair istatistikler elde edilmiştir: Identifying the gender of PCT inventors, Economic Research Working Paper No. 33, WIPO, Gema Lax Martínez, Julio Raffo, Kaori Saito, 2016, https://www.wipo.int/publications/en/details.jsp?id=4125

[x] Patent families, https://www.epo.org/en/searching-for-patents/helpful-resources/first-time-here/patent-families

[xi] Özlem Türeci, https://tr.wikipedia.org/wiki/%C3%96zlem_T%C3%BCreci

[xii] How Qualcomm inventor Dr. Yeliz Tokgoz’s ideas improve coverage and capacity in 5G, https://www.qualcomm.com/news/onq/2022/09/how-qualcomm-inventor-dr–yeliz-tokgoz-s-ideas-improve-coverage-

[xiii] 10 Misogyny Scenarios Women in Tech Experience, WomenTech Network, 13 Temmuz 2023, https://www.linkedin.com/pulse/10-misogyny-scenarios-women-tech-experience-womentech-network/

[xiv] Görsel ve içeriği şuradan alınarak Türkçeye çevrilmiştir: Bertsy Goic, @drawinscience, https://twitter.com/drawinscience/status/1359813846450454530

[xv] Dünya genelinde kadın mucitlerle ilgili yapılan bazı çalışmaları aşağıya ekliyorum:

Women’s participation in inventive activity, EPO, November 2022, https://link.epo.org/web/womens_participation_in_inventive_activity_2022_en.pdf ;

WIPO Intellectual Property (IP) and Gender Action Plan The Role of IP in Support of Women and Girls, 2023, https://www.wipo.int/edocs/pubdocs/en/wipo-pub-rn2023-1-en-wipo-intellectual-property-ip-and-gender-action-plan-the-role-of-ip-in-support-of-women-and-girls.pdf ;

The Global Gender Gap in Innovation and Creativity, WIPO, 2023, https://www.wipo.int/edocs/pubdocs/en/wipo-pub-ds-gender-2023-en-the-gender-gap-in-global-patenting-an-international-comparison-over-two-decades.pdf ;

International Women’s Day 2022, WIPO, https://www.wipo.int/women-and-ip/en/news/2022/news_0001.html ,

Türk bilim kadınlarının çalışma hayatında yaşadıkları zorlukları anlattıkları bir röportaj için bkz:

Dünyanın önemli Türk bilim kadınları anlatıyor: Neden erkeklere göre ‘biraz daha iyi’ olmak zorundalar?, Esra Öz, 27 Temmuz 2020, https://www.indyturk.com/node/217376/bilim/d%C3%BCnyan%C4%B1n-

[xvi] Örnek bir liste için bkz: BİLİMSEL ÇALIŞMALARIYLA ÖNE ÇIKAN TÜRK BİLİM KADINLARI, 24.02.2020, TÜBİTAK Bilim ve Teknik Dergisi, Hazırlayan: Dr. Özlem Kılıç Ekici, https://e-dergi.tubitak.gov.tr/edergi/yazi.pdf;jsessionid=zbChCwbtwyYb1qb9L4IlRhTO?dergiKodu=4&cilt=53&sayi=1052&sayfa=97&yaziid=43950