Amerika Birleşik Devletleri’nde, yapay zeka sistemlerinin telif hakkını ihlal ettiği iddialarıyla ilgili olarak adil kullanım (fair use) savunması bakımından verilecek kararlar uzun zamandır heyecanla beklenmekteydi. Nitekim, Thomson Reuters Enterprise Centre GMBH v. ROSS Intelligence Inc. davasında Delaware Bölge Mahkemesi (“Bölge Mahkemesi”) tarafından 11 Şubat 2025 tarihinde bu konuda ilk karar verildi. Bu kararın yapay zekanın telif hakkını ihlal ettiği iddialarıyla ilgili ileride gündeme gelebilecek olası uyuşmazlıklar bakımından da yol gösterici olabileceği kanaatindeyiz.
Thomson Reuters’a ait olan Westlaw; altmış sekizin üzerinde ülkede kullanılan, çevrimiçi hukuki araştırma hizmeti sunan bir platformdur. Başta ABD ve İngiltere olmak üzere pek çok ülkede Westlaw kullanıcıları bu platform aracılığıyla pek çok kanun, yasal düzenleme ve yargı kararlarına ulaşabilirler. Westlaw’un öne çıkan özelliklerinden biri, “Key Number System” olarak adlandırılan bir numaralandırma sistemi içermesidir. Bu sistem sayesinde bir yargı kararını inceleyen kişi, ilgili hukuki konu ile ilgili verilmiş olan başkaca yargı kararlarını da kolayca bulabilir.
Ross Intelligence (“Ross”), Thomson Reuters’ın rakibi olarak yasal düzenleme ve yargı kararlarına ulaşılabilecek bir platform ile hizmet vermeyi hedeflemiştir. Bunun için ilk olarak Ross, Thomson Reuters ile iletişime geçerek Westlaw’un içeriğini, yapay zeka araştırma aracının eğitiminde eğitim verisi olarak kullanabilmek için lisans almak istedi. Ancak Thomson Reuters, Ross’un rakibi olması sebebiyle bu teklifi reddetti. Bunun üzerine Ross, yapay zeka araştırma aracının eğitilmesi için kullanılacak içeriklerin üretimi için üçüncü bir taraf olan LegalEase ile anlaşma sağladı ve LegalEase, “Bulk Memos” olarak adlandırılan ve hukuki sorulara verilen cevapları içeren derlemeyi hazırlayarak Ross’a sattı. LegalEase, Bulk Memos’u hazırlamak için bu hazırlığa katılan avukatlara, Westlaw’un özet notlarını kullanarak fakat bu özet notları doğrudan kopyalamadan hukuki soruları hazırlamaları yönünde talimat vermiştir. Ross, yapay zeka araştırma aracının eğitiminde Bulk Memos’u kullanmıştır. Bu kullanım sebebiyle Thomson Reuters, Ross’a telif hakkının ihlaline ilişkin dava açmıştır.
Uyuşmazlık bakımından, telif hakkına tecavüzün söz konusu olabilmesi için öncelikle özet notların telif hakkı korumasını haiz olması ve bunun için de orijinallik şartının sağlanması gerektiğinden Bölge Mahkemesi ilk olarak bu hususu değerlendirmiştir. Bölge Mahkemesi, orijinallik için aranan eşiğin çok düşük olduğunu ve minimal düzeyde bir yaratıcılığın varlığının orijinallik şartının sağlanması için yeterli olduğunu Feist kararına atıfta bulunarak tespit etmiş ve dolayısıyla Thomson Reuters’ın özet notlarının orijinallik şartını sağladığına karar vermiştir.
Ross, yargılamada masum ihlal savunmasına dayanmış,herhangi bir ihlalin söz konusu olmadığını ve masum olduğunu iddia etmiştir. Bölge Mahkemesi kararında masum ihlal savunmasının sorumluluğu değil, yalnızca tazminatı sınırlayacağını ve Westlaw’un özet notlarında olduğu gibi ihlal edilen eserin bir telif hakkı bildirimi taşıması durumunda geçerli olmayacağını açıklayarak bu savunmayı reddetmiştir. Bölge Mahkemesi, Ross’un, Westlaw’un 2243 adet özet notunu ihlal ettiğini belirterek bu ihlal bakımından Ross’un diğer savunmaları olan telif hakkının kötüye kullanımı (“copyright misuse”), birleşme (“merger”) ve doğal akışında gerçekleşmesi gereken sahneler (“scenes à faire”) savunmalarının da başarısız olduğuna hükmetmiştir.
Ross’un yargılamadaki diğer bir önemli savunması ise adil kullanım savunmasıydı. Amerikan hukukunda telif hakkı ihlali bakımından getirilebilecek en önemli savunmalardan olan adil kullanım savunması, Amerika Birleşik Devletleri Telif Hakkı Kanunu’nun 107. maddesinde düzenlenmiştir. Adil kullanım doktrini, telif hakkıyla korunan eserin, telif hakkıyla korunan eserde yer alan fikir veya işlevin kopyalanması amacıyla kullanımını korumak için mevcuttur. Adil kullanım savunması, telif hakkı ihlali kanıtlansa bile ihlal edenin sorumluluktan kurtulmasına imkân vermektedir.
İlgili maddede bir eserin kullanımının adil kullanım teşkil edip etmediğinin tespitinde kullanılacak 4 faktör düzenlenmiştir. İlgili faktörler; (i) kullanımın amacı ve yapısı, (ii) telif hakkıyla korunan eserin niteliği, (iii) telif hakkıyla korunan eserin bütününe göre kullanılan kısmın miktarı ve önemi ve (iv) kullanımın telif hakkıyla korunan eserin potansiyel pazarı veya değeri üzerindeki etkisidir. Amerikan mahkemeleri, adil kullanım savunmasının değerlendirmesinde dört faktörün de önemli olduğunu belirtmekle birlikte, “Harper & Row, Publishers, Inc v. National Enterprises” kararında dördüncü faktördeki pazar etkisinin muhtemelen en önemli faktör olduğuna karar verilmiştir.
Bölge Mahkemesi birinci faktör bakımından yaptığı değerlendirmede, adil kullanım ile ilgili verilmiş ve ABD doktrininde adil kullanım savunmasının şekillenmesinde oldukça etkili olmuş olan “Google v. Oracle” ve “Sony Comput. Ent., Inc. v. Connectix Corp” kararlarına da atıflarda bulunmuştur. Bölge Mahkemesi bahsi geçen uyuşmazlıklarda bilgisayar kodunun kopyalanması söz konusuyken somut uyuşmazlıkta bilgisayar kodunun kopyalanmasının söz konusu olmadığını, Ross’un amacına ulaşabilmesi için Westlaw’un içeriğinin kopyalanmasının makul ölçüde gerekli olmadığını vurgulamıştır. Bu doğrultuda Bölge Mahkemesi, Ross’un, Westlaw’un özet notlarının kullanımının dönüştürücü değil ticari bir kullanım olduğu sonucuna varmıştır ki bu sonuç adil kullanım savunması bakımından aleyhe bir durumdur. Bu kapsamda Bölge Mahkemesi ilk faktör bakımından Thomson Reuters lehine karar vermiştir.
Dönüştürücü kullanım, başka bir amaçla yeni bir şey eklemek ve orijinal ifadeyi değiştirmek olarak tanımlanmaktadır. Bölge Mahkemesi’nin atıf yaptığı “Google v Oracle” davasında; Oracle, Google’ın uygulama programlama arayüzünü (API) oluştururken kodun yapısını ve sırasını kopyalamasının bir telif hakkı ihlali oluşturduğunu iddia etmişti. Yüksek Mahkeme ise Google’ın, farklı ve değişik bir bilgisayar ortamında çalışan yeni görevler koleksiyonu sağladığına ve kullanımının dönüştürücü nitelikte olduğuna karar vermiştir ve bu tespit Google’ın adil kullanım savunmasının kabulünde oldukça etkili olmuştur.
Kararda ikinci ve üçüncü faktörler bakımından Ross’un adil kullanım savunması lehine değerlendirme yapılmıştır. Bölge Mahkemesi ikinci faktör bakımından eserin niteliğini incelediğinde, Westlaw’ın materyalinin ağırlıklı olarak gerçeklere dayalı olması ve o kadar da yaratıcı olmaması sebebiyle, bizim de isabetli bulduğumuz şekilde, bu faktörün Ross’un lehine değerlendirilmesi gerektiğine karar vermiştir. Dolayısıyla yapay zekanın eğitiminde kullanılan eserler bakımından telif hakkı ihlali ile ilgili meydana gelebilecek olası uyuşmazlıklarda bu faktörün yapay zekayı kullanan şirket lehine sonuç verip vermeyeceği belirlenirken kullanılan materyallerin yaratıcılık oranının önem taşıyacağı rahatlıkla söylenebilecektir.
Üçüncü faktör çerçevesinde, bir mahkemenin sadece kullanılan materyallerin miktarını değil, bunların kalitesini ve önemini de analiz etmesi beklenmektedir. Bölge Mahkemesi üçüncü faktör bakımından yaptığı değerlendirmede önemli olanın üretim aşamasında değil, çıktı aşamasında başka eserlerin kullanılması olduğunu belirtmiş ve Ross’un çıktı ürünlerinde Westlaw’un özet notlarına erişilemiyor olması nedeniyle üçüncü faktör bakımından Ross lehine karar vermiştir. Üçüncü faktör bakımından Bölge Mahkemesi’nin yaptığı bu değerlendirme, ileride yapay zekanın eğitimi ile ilgili telif hakkının ihlali bakımından yapılacak değerlendirmelerde, telif hakkıyla korunan eserin bütününe göre kullanılan kısmın miktarı ve önemi tespit edilirken çıktı aşamasındaki verilerin esas alınacağını göstermektedir.
Karar bakımından en önemli faktör olan dördüncü faktör ise telif hakkı sahiplerinin ekonomik çıkarlarına odaklanan faktördür. Bölge Mahkemesi, Ross’un kopyalamasının Westlaw ürününün pazarı üzerindeki olası etkisini incelemiş ve Thomson Reuters’ın söz konusu verileri kendi hukuki araştırma araçlarını eğitmek için kullanıp kullanmadığının önemli olmadığını, yapay zeka eğitim verileri için potansiyel bir pazar üzerindeki etkinin yeterli olduğunu belirtmiştir. İlgili pazar ise hukuki araştırma platformları olarak tespit edilmiştir. Bölge Mahkemesi sonuç olarak Ross’un, Westlaw ile rekabet etmeyi amaçladığı ve aksini kanıtlayamadığı sonucuna varmıştır. Bu sebeple dördüncü faktör bakımından Bölge Mahkemesi, Thomson Reuters’ın lehine karar vermiştir ve adil kullanım savunmasının kabul edilmemesi yönündeki nihai kararı bakımından da en etkili faktör bu olmuştur. Yapay zekanın eğitiminin telif hakkını ihlali ile ilgili ABD’de şu anda devam eden ve adil kullanım savunmasının yapıldığı diğer davalarda ve ileride açılacak davalarda da eserin kopyalanmasının ilgili somut pazar üzerindeki olası etkilerinin ve bir pazar ikamesinin söz konusu olup olmadığının değerlendirilmesi beklenmektedir.
Adil kullanım savunması, yapay zekanın eğitimi ile ilgili ABD’de görülmekte olan davalarda, davalıların başvurduğu savunmaların başında geliyor. Dolayısıyla bir süredir adil kullanım savunmasıyla ilgili verilecek mahkeme kararları heyecanla beklenmekteydi ve bu konuda ilk karar verilmiştir. Delaware Bölge Mahkemesinin, Ross’un kullanımının adil kullanım olmadığı yönünde kararını takip edecek kararlarda da adil kullanımın dört faktörü ile ilgili getirilen yorumlar yol gösterici olabilecektir. İncelediğimiz kararın üretken olmayan bir yapay zeka hakkında verilmiş olması da önem taşımaktadır; zira üretken yapay zekalarla ilgili yapılacak değerlendirmelerde, özellikle kullanımın dönüştürücü olduğu ve pazar ikamesi oluşturma amacı olmadığı sonucuna varılması halinde adil kullanımın mevcut olduğu yönünde kararlar verilmesi ihtimali de mevcuttur.
Fatma KÜÇÜKTUNCAY
Mart 2025